Philosophy and Religious Sciences https://hdl.handle.net/20.500.12723/2168 2026-04-07T21:41:11Z 2026-04-07T21:41:11Z Yıldız, Sevdenur https://hdl.handle.net/20.500.12723/4430 2025-12-16T11:22:28Z 2025-01-01T00:00:00Z

Amsterdam Yahudi Cemaati ve Baruch Spinoza'nın Heremi : dini ve siyasi dinamikler Yıldız, Sevdenur Bu tez çalışması, 17. yüzyılda Hollanda'da varlık gösteren Amsterdam Yahudi Cemaati'nin toplumsal yapısı ile Baruch Spinoza'nın cemaatten dışlanma süreci arasındaki ilişkiyi ele almaktadır. Tezin temel amacı, Spinoza'nın herem cezasına çarptırılmasının yalnızca bireysel düşüncelerine değil, aynı zamanda bu düşüncelerin dönemin cemaat yapısı ve cemaatin Amsterdam otoritesiyle olan ilişkisine dayandığını ortaya koymaktır. Bu bağlamda, çalışmada Sefarad Yahudilerin İber yarımadasından ayrılma süreci ve bu tarihsel arka planın Amsterdam Yahudi Cemaati'nin oluşumuna etkisi incelenmiş ve cemaatin kurumsal yapısı, özellikle Mahamad adlı yönetim kurulunun otoritesi ve herem uygulamasının cemaat içindeki yeri değerlendirilmiştir. Ayrıca, Spinoza'nın cemaatle yaşadığı gerilim, herem belgesinin içeriği ve söz konusu cezanın gerekçeleri, Spinoza'nın düşüncelerinden ve dönemin dinî, toplumsal ve siyasal durumundan hareketle tartışılmıştır. Araştırmada birincil kaynak olarak Spinoza'nın eserleri, dönemin cemaat belgeleri ve herem metni; ikincil kaynak olarak ise tarihsel ve sosyolojik analiz içeren ilgili İngilizce literatür kullanılmıştır. Yapılan çalışma sonunda Spinoza'nın hereminin yalnızca dinî-felsefi görüşlerinden değil, bu görüşlerin şartlı bir tolerans ortamındaki siyasi gelişmelerden etkilenen ve yönetimi altında yaşadığı otoriteyle uyumu korumaya çalışan bir cemaat yapısında yarattığı tehdit algısından da beslendiği sonucuna ulaşılmıştır. ----- This thesis examines the relationship between the social structure of the Amsterdam Jewish Community in 17th-century Holland and the process through which Baruch Spinoza was excommunicated from that community. The primary aim of the study is to demonstrate that Spinoza's herem (ban) was not solely a response to his individual ideas, but also stemmed from the tension those ideas created within the communal structure and its relationship with the authorities in Amsterdam. In this context, the study explores the departure of Sephardic Jews from the Iberian Peninsula and how this historical background influenced the formation of the Amsterdam Jewish Community. It also analyzes the institutional structure of the community, especially the authority of the governing body known as the Mahamad, and the role of herem as a disciplinary tool within the community. Additionally, Spinoza's conflict with the community, the content of the herem document, and the rationale behind this penalty are discussed considering his philosophical ideas and the religious, social, and political context of the time. Primary sources used in the research include Spinoza's own works, relevant communal documents of the period and the herem decree, while secondary sources consist of historical and sociological analyses. The study concludes that Spinoza's excommunication was not solely due to his religious-philosophical positions, but also to the perception of threat his ideas posed within a community that operated under a conditional tolerance and sought to maintain harmony with the governing authorities.

2025-01-01T00:00:00Z Tüzgen, Akile Serra https://hdl.handle.net/20.500.12723/4429 2025-12-16T11:19:35Z 2023-01-01T00:00:00Z

Tevrat’ın çeviri tarihi ve Türkçe çevirilerinin mukayeseli incelemesi Tüzgen, Akile Serra Bu tez çalışması, Yahudiliğin en önemli kutsal kitabı olan Tevrat'ın çeviri tarihi üzerinden özellikle modern dönemde Yahudi ve Hıristiyan gruplar tarafından yapılan Türkçe çevirilerini inceleme konusu yapmaktadır. Çalışmada, Hıristiyanlar tarafından kurulmuş Kitab-ı Mukaddes Şirketi'nden çıkan eski ve yeni Kutsal Kitap çevirileri ile Moşe Farsi editörlüğünde Yahudi çevirmenler tarafından yapılan Tora ve Aftara esas alınarak Türkçe yapılan Tevrat çevirileri arasındaki farklar incelenmektedir. Kitab-ı Mukaddes Şirketi çevrilerine kaynaklık oluşturması ve ifadelerin çevirilerinin zaman içerisindeki dönüşümünü göstermesi için Ali Ufkî Bey tarafından yapılmış ilk Türkçe Tevrat çevirisi ve zaman zaman tefsir kısmında karşılıklı bir mukayese yapılabilmesi için yine Hıristiyanlar tarafından Eski Ahit tefsiri niteliğinde yapılan ve Türkçe çevirisi Haberci Yayınları'ndan çıkan Kutsal Kitap Bugün Konuşuyor isimli çeviri de kullanılmıştır. Birinci bölümde Tevrat'ın çeviri tarihi ortaya konduktan sonra ikinci bölümde özellikle teolojik pasaj ve ifadeler bağlamında farklı inanışlara ve teolojik mülahazalara sahip olan çevirmenlerin çevirilerindeki farklar incelenmiştir. Bu bağlamda konu, esas alınan kaynak metin, ana dile sadık kalma, çeviri diline uygunluk, kutsal dilin çevrilme biçimi ve modern dil kullanımı gibi başlıklar üzerinden ele alınmıştır. Yapılan çalışma sonunda farklı dinî inanışlara sahip çevirmelerin elinden çıkan Kutsal Kitap çevirilerinin arasında farklar olduğu ve kendi görüşlerini çeviriye yansıttıkları sonucuna ulaşılmıştır. ----- This dissertation examines modern Turkish translations of the Torah made by Jews and Christians. In the study, the differences between Turkish translations of the Torah are presented by focusing on the old and new Holy Bible translations published by the Bible Society, owned by the Christians, and the Tora and Aftara translation made by a group of Jewish translators under the editorship of Moşe Farsi. The latter work is of particular importance for being the first Jewish Turkish translation of the Torah as well as including a translated compilation of commentaries on the Torah. On the other hand, The first Turkish Torah translation made in Ottoman Turkish by Ali Ufkî Bey, being the main source of the Bible Society translations, is also used to indicate the transformation of expressions over time. Apart from these a Christian translation of an Old Testament commentary (Kutsal Kitap Bugün Konuşuyor), published by Haberci Yayınları, is also given occasional references to see the differences between Jewish and Christian commentaries. Accordingly, the first part of the thesis provides a brief survey of the history of the Torah translations from antiquity to the modern period. The second part, focusing on the Turkish translations of the Torah, examines the interpretations made by the translators of different religious backgrounds, especially in the context of theological passages and expressions. In this context, the study proceeds on topics such as loyalty to the original text, compatibility with the original language, translation of the sacred language, and usage of modern language. In conclusion it is argued that there are certain differences between the Turkish translations of theTorah, depending on the translators' religious backgrounds and beliefs.

2023-01-01T00:00:00Z Şen, Halil İbrahim https://hdl.handle.net/20.500.12723/4428 2025-12-16T09:24:38Z 2024-01-01T00:00:00Z

Zihin ve gerçeklik: İbn Sina felsefesinde insan aklının sınırları üzerine bir inceleme Şen, Halil İbrahim Aristotelesçi felsefeyi Arapçada yeniden yazmaya teşebbüs eden İbn Sînâ (ö. 428/1037), devraldığı miras sayesinde eş-Şifâ/Kitâbu'n-Nefs'te geniş kapsamlı bir nefs (psykhê) araştırması yürütmüştür. Nefsin tanımı ve fiilleri hakkındaki bir soruşturmanın ardından bu araştırma, faal aklın (nous poietikos) rolünün ne olduğu sorusunu gündemine almıştır. Nefse dair araştırmanın ucu açık kalmaması için önemli olan, insan aklı ve faal akıl arasındaki ilişkinin sınır durumlarının tespit edilmesidir. Bu çalışma, eş-Şifâ/Kitâbu'lBurhân'ın zihin ve gerçeklik arasındaki mesafeye odaklanan pasajlarına başvurarak İbn Sînâ'nın insan aklı ve faal akıl arasındaki ilişkiyi tutarlı bir şekilde nasıl tesis ettiği sorusunu cevaplamayı amaçlamaktadır. ----- Avicenna (d. 428/1037), who attempted to rewrite the Aristotelian philosophy in Arabic, conducted a comprehensive inquiry into the soul (psykhê) in al-Shifā/Kitāb al-Nafs, owing to the legacy he inherited. After an investigation into the definition of the soul and its activities, this inquiry has taken up the question about the role of the active intellect (nous poiêtikos). In order to prevent the inquiry into the soul from remaining open ended, it is important to determine the limits of the relationship between the human intellect and the active intellect. This study aims to answer the question of how Avicenna consistently establishes the relation between the human intellect and the active intellect by referring to passages of al-Shifā/Kitāb al-Burhān that focus on the distance between the mind and reality

2024-01-01T00:00:00Z Kumru, Zehra https://hdl.handle.net/20.500.12723/4427 2025-12-16T09:22:07Z 2024-01-01T00:00:00Z

Zernuci’nin Ta’limu’l-müte’allim adlı eseri ile İbn İsmail’e atfedilen şerhi : (karşılaştırmalı bir inceleme) Kumru, Zehra Zernûcî (ö.VI./XII. yüzyılın sonları), Ta'lîmü'l-Müte'allim Tarîka't-Teallüm adlı eserini öğretim yöntem ve tekniklerini sistematik biçimde inceleyen âlimlerdendir. Söz konusu eser Osmanlı döneminde yankı uyandırmış ve üzerine çok sayıda tercüme ve şerh çalışması yapılmıştır. Tezimize konu olan ve İbn İsmail'e atfedilen Şerhu Ta'limi'l-müte'allim ise matbu nüshaları ve el yazması nüshalarının fazlalığı sebebiyle Ta'lîmü'l-müte'allim'in en meşhur şerhi olarak kabul görmektedir. Bu çalışmanın amacı başta Zernûcî olmak suretiyle Ta'lîmü'l-müte'allim ile ilgili genel bir çerçeve çizerek akabinde İbn İsmail'e atfedilen şerhi incelemek ve İbn İsmail'in görüşlerini Zernûcî ile karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Bu amaçla araştırmada Ta'lîmü'l-müte'allim ve İbn İsmail'e atfedilen şerhin el yazması nüshaları, konu ile ilgili yazılmış akademik tezler, makaleler ve eserler incelenmiş ve tez bu kaynaklar üzerine yapılandırılmıştır. Bu çerçevede araştırmada Zernûcî'nin hayatı kapsamlı şekilde incelenmiş, Ta'lîmü'l-müte'allim'in İslam eğitim tarihindeki yeri tespit edilmeye çalışılmış, İbn İsmail'in eğitimle ilgili görüşleri Ta'lîmü'l-müte'allim şerhinden hareketle ortaya konulmuş ve son olarak şârihin görüşleri Zernûcî ile karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. ----- Al-Zarnuji (d. 6th/late XIIth century) is one of the scholars whose work Ta'lîm al-müteallim Tarik at-Teallüm systematically examines teaching methods and techniques. The work in question had a great impact in the Ottoman period and many commentaries and translation activities were carried out on it. Sharh Ta'lîm al-müteallim, which is the subject of our thesis and attributed to Ibn Ismail, is recognized as the most famous commentary of Ta'lîm al-müteallim due to the abundance of printed and manuscript copies. The aim of this study is to draw a general framework about Ta'lîm al-müteallim, especially al-Zarnuji, and then to examine the commentary attributed to Ibn Ismail and to evaluate Ibn Ismail's views in comparison with al-Zarnuji. For this purpose, the manuscript copies of Ta'lîm al-müteallim and the commentary attributed to Ibn Ismail, academic theses, articles and works written on the subject were examined and the thesis was structured on these sources. In this framework, the study examined al-Zernūjī's life comprehensively and tried to determine the place of Ta'lîm al-müteallim in the history of Islamic education, Ibn Ismail's views on education are presented based on his commentary Ta'lîm al-müteallim and finally, the commentator's views are evaluated in comparison with al-Zarnuji.

2024-01-01T00:00:00Z