History https://hdl.handle.net/20.500.12723/2173 2026-04-09T06:19:31Z 2026-04-09T06:19:31Z Sofu, Muhammed Hüseyin https://hdl.handle.net/20.500.12723/4571 2025-12-24T14:32:31Z 2023-01-01T00:00:00Z

Ebü’ş-Şeyh Abdullah b. Muhammed ve Zikrü’l-akran ve rivayetühüm an ba’zıhim ba’zan adlı eseri Sofu, Muhammed Hüseyin Bu çalışmada III/IV. yüzyılda yaşamış olan İsfahan'nın önde gelen meşhur hadis hâfızı ve tarihçilerinden Ebü'ş-Şeyh'i ve Zikrü'l-akrân ve rivâyâtühüm ʿan baʿzıhim baʿzan adlı önemli eserini incelemektedir. Eser akran rivâyetiyle ilgili olduğundan çalışma bu konu hakkında da bilgi barındırır. İlk Ebü'ş-Şeyh'in hayatı, ilmî şahsiyeti ve eserleri üzerinde durulmaktadır ve ardından eserin özellikleri, telif amacı, muhtevası, kaynakları ve literatürdeki yerinden bahsedilmektedir. Ebü'ş-Şeyh'in söz konusu eseri dışında akran rivâyetiyle alakalı hiç bir eser günümüze ulaşmamıştır. Çalışmanın ikinci kısmında akran rivâyetinin tanımı verilip tarihi hakkında bilgi verildikten sonra bu konu hakkında kaleme alınan eserler zikredilmektedir. Araştırma sonucu akran rivâyetinin sekiz sebebi tespit edilmiştir: Dünya meşgalesi, Hz. Peygamber'e sormaya çekinme, muhadramın Hz. Peygamber'le, talebenin de hocasıyla buluşamaması, talebenin hocasının bütün rivâyetlerini alamaması, hadis râvisinin fakih olması, hadisi kendisinden aldığı akranın hocasının hadislerini en iyi bilen şahıs olması ve maddî sebepler olmak üzere akran rivâyetinin sekiz sebebi bulunmaktadır. Çalışmanın son bölümünde akran râvilerin kimlikleri tespit edilip kimin hangi râviden kaç rivâyet aldığı saptanarak tablo şeklinde verilmektedir. İlk tablo müdebbec hadislerin râvilerinden oluşurken ikinci tablo müdebbec olmayan, sadece bir râvinin diğerinden rivâyet ettiği râvilerden oluşmaktadır. Zikrü'l-akrân'da zikredilen 462 rivâyetin 376'sı müdebbec hadis, 86'sı akran rivâyetidir. Eserde adı geçen 127 râvinin 61'i müdebbec hadis, 66'sı da rivâyetü'l-akrân nakleder. Ayrıca akran rivâyetinin özellikle ilk üç nesilde yaygın olduğu görülmektedir. ----- This study aims to introduce Abu'sh-Sheikh, one of the leading hadith scholars and historians of Isfahan, who lived in the 3rd-4th century, and his important book Zikru'l-akran ve rivayatuhum ʿan baʿzihim baʿzan. Since his book is about peer narration, the study also contains information about this subject. Firstly, information about his life, scientific personality and books are given. Then, his important book named Zikru'l-akran wa rivayatuhum ʿan baʿzihim baʿzan is examined. General information about the book, its characteristics, purpose of writing, content, sources and its place in the literature are mentioned. Except the the book of Abu'sh-Sheikh, no book related to peer narration has reached our day and age. In the second part of the study, the importance and history of peer narration and the books written on this subject are mentioned. There are eight reasons for the peer narration: Inability of staying with the prophet all the time, hesitation to ask the prophet, the mukhadrams inability to meet the prophet, the narrators inability to meet the hadith scholar, student's inability to receive all the narrations of his teacher, giving preference to a faqeeh narrator and to the peer who knows the teachers narrations the best and financial situation. In the last part of this study, the identities of the peer narrators are determined and their names are given in the form of a table by determining who received how many narrations from which narrator. While the first table consists of the narrators of the mudabbaj hadiths, the second table consists of the narrators whose hadithes are not mudabbaj. 376 of the 462 narrations mentioned in Zikru'l-akran are mudabbaj hadiths and 86 are peer narrations. Of the 127 narrators mentioned in the book, 61 narrated mudabbaj hadith and 66 narrated rivayet al-akran. In addition, it is seen that peer narration is common especially in the first three generations.

2023-01-01T00:00:00Z Yorulmaz, Safa Asaf https://hdl.handle.net/20.500.12723/4553 2025-12-23T12:36:40Z 2024-01-01T00:00:00Z

Osmanlı Devleti’nde Çerkes kırsal köleliği (1866-1914) Yorulmaz, Safa Asaf Bu çalışma, 19. yüzyılın ikinci yarısında kitleler halinde Osmanlı İmparatorluğu'na göç eden Çerkesler arasındaki kırsal köleliği konu edinmektedir. Tez boyunca Osmanlı hükümetinin kırsal köleliğe yönelik politikaları incelenmekte ve hükümetin muhacir köleler arasında uygulatmak istediği çeşitli mükâtebe usulleri ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Yaklaşık 60 yıllık sürecin ele alındığı bu çalışmada köle itaatsizliklerinin ardındaki sebepler, köle ve beylerin örgütlenme çabaları ve bunun taşrada ortaya çıkardığı asayişsizlik problemi de aynı zamanda tartışılan konular arasındadır. ----- This study focuses on rural slavery among the Circassians who migrated en masse to the Ottoman Empire in the second half of the 19th century. Throughout this thesis, the policies of the Ottoman government towards rural slavery are analysed, and the various muqataba procedures that the government wanted to implement among the immigrant slaves are discussed in detail. The reasons behind slave disobedience, the efforts of slaves and lords to organise themselves, and the problem of public disorder in the country are also among the topics discussed in this study, which covers a period of approximately 60 years.

2024-01-01T00:00:00Z Vatansever, Deniz https://hdl.handle.net/20.500.12723/4552 2025-12-23T12:33:12Z 2022-01-01T00:00:00Z

Osmanlı maliye teşkilatında Miri Katibi mahkemesi Vatansever, Deniz Bu tezde Osmanlı Devleti'nin iktisadi yenileşme döneminde yaşanan değişmelere bağlı olarak ortaya çıkan mîrî kitâbeti ve mahkemesi incelenmiştir. İlk kez detaylı bir araştırmaya konu olan bu kurum ele alınırken mahkemeye havale edilen konuları yansıtan dava kayıtlarından yararlanılarak örneklem oluşturma yoluna gidilmiş, borç ve denetim meseleleri çerçevesinde bu kayıtlar incelenmiştir. Teşkilat yapılanması açısından Rumeli kazaskerine bağlı olarak görev yapan mîrî kâtibi, görevlendirilmesi durumunda mali işlemleri hukukî açıdan inceler, devleti ilgilendiren mali problemlerde uygun kararın alınmasına çalışırdı. Mîrî kâtibi mahkemesine havale edilen konuların ekseriyetle devletin borç tahsildarı durumunda olan başbâki kulu işlemleriyle alakalı olduğu göze çarpmaktadır. Nitekim mahkeme mekânı olarak kullanılan yer istinalar dışarıda tutulursa başbâki kulunun Topkapı Sarayı'nda yer alan odasıdır. Mîrî kâtibi mahkemesine yansıyan meseleler genellikle muhallefât, iltizâm, mâlikane sistemi gibi dönemin iktisadi ögeleriyle ilişkilidir. Mîrî kâtibi mahkemesi aynı zamanda şikâyet hakkının kullanımıyla yakından alakalıdır. İddia sahibi eğer devlet değil ise kişiler arzuhal yoluyla mali işlemlere dair taleplerini, şikâyetlerini ifade ederler, gerekli görüldüğü takdirde konu başbâki kulu ve mîrî kâtibine havale edilirdi. Bu şekilde toplumun her kademesinden kişiler, hukukî olarak devletten veya özel şahıslardan taleplerini dile getirebilirlerdi. Bahsedilen usulle bir mali denetim ögesi olan başbâki kulunun hukukî üst denetimi sağlanabilmişti. ----- This thesis examines the mîrî kâtibi institution and his court which emerged due to the changes undergone during the economic transformation period of the Ottoman Empire. This institution, which is the subject of a detailed investigation for the first time, was analyzed by using case records reflecting the issues referred to the court. These records were examined within the framework of debt and audit issues. In terms of the organizational structure, mîrî kâtibi, who worked under the Rumelia kazasker, would scrutinize the financial operations legally if he was appointed and attempt to rule the appropriate verdict on the financial problems concerning the state. It is observed that the issues relevant to the court of the mîrî kâtibi are mostly related to the operations of the başbâki kulu which is a state's debt collector. If the exceptions are omitted, the location used as a court place is the başbâki kulu's office. The matters that were addressed in the court of mîrî kâtibi are usually related to the economic elements of the period such as confiscations, tax farming, and other financial matters. This court is also closely concerned with the petition right. If the claimant was not the state, the individuals could express their demands and complaints regarding financial transactions and these legal allegations were endorsed to the başbâki kulu and mîrî kâtibi on the condition that it was truly necessary. In this way, people from all levels of society could legally verbalize their demands from the state or individuals. In the mentioned manner, the legal oversight of the başbâki kulu was provided.

2022-01-01T00:00:00Z Uysal, Abdulhadi https://hdl.handle.net/20.500.12723/4551 2025-12-23T12:30:24Z 2024-01-01T00:00:00Z

Erken dönem Osmanlı timar bürokrasisi ve ruznamçe defterleri (1481-1531) Uysal, Abdulhadi Bu çalışmada 1481-1531 yılları arasındaki elli yıllık zaman zarfında Osmanlı timar bürokrasisinin umumî yapısı ve timar tevcih sistemi ele alınmıştır. İstanbul'da, beylerbeyilik merkezlerinde ve sancaklarda yürütülen rutin timar tevcih muamelelerinin yanı sıra askerî seferler sırasında yapılan bürokratik işlemler hakkında da bilgi verilmiştir. Bu işlemleri yürüten çeşitli vazifelilerin bürokrasideki rollerine temas edilmiş ve üretilen defter ve evrak cinsinden belgeler tanıtılarak bunların diplomatik hususiyetleri incelenmiştir. Kaynakların el verdiği ölçüde timar bürokrasisinin iş yoğunluğu üzerine değerlendirmelerde bulunulmuştur. Ayrıca bu dönemde yapılan umumî tahrirlere, bilhassa Yavuz Sultan Selim devrindeki seferlerin timar bürokrasisi üzerindeki tesirlerine ve fethedilen memleketlerde Osmanlı timar sisteminin tatbiki gibi meselelere de yer verilmiştir. ----- This study examines the general structure of the Ottoman tīmār bureaucracy and the tīmār bestowal system during the fifty-year period between 1481-1531. In addition to the routine tīmār bestowals which were carried out in Istanbul and the provinces, some information is also provided on the bureaucratic procedures carried out during the military campaigns. In this work, the bureaucratic roles of the various officials who carried out these procedures are also touched upon, and the documents produced in the form of defter (registers) and evrāk (papers) are introduced and their characteristic features are analyzed in terms of the discipline of diplomatics. The workload of the Ottoman timar bureaucracy is also evaluated, to the extent that the available sources allow. Furthermore, the general tahrīr surveys carried out during this period and the effects of the military campaigns, especially during the reign of Sultan Selim I, on the tīmār bureaucracy and the implementation of the Ottoman timar system in the newly conquered countries are also included in this thesis.

2024-01-01T00:00:00Z