https://hdl.handle.net/20.500.12723/2174 Basic Islamic Sciences 2026-04-04T05:19:18Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4653 Tefsir tarihinde dilsel bulanıklık çözümlemelerinin kronolojik ve mukayeseli bir incelemesi Yıldız, Muhammet Adem Dilsel bulanıklık bir ifadenin anlam ve irap bakımından birden fazla ihtimale açık olması durumudur. Bu durum ayetlerin tefsirinde sıklıkla gündeme gelmektedir. Bu tezde söz konusu durum, belli başlı tefsirler ve ayetlerden örneklemler çerçevesinde ele alınmaktadır. Dilsel bulanıklığın teorik bakımdan açıklandığı birinci bölümde bu durumun semantik veya sentaktik çerçevede meydana geldiği ifade edilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, belirlenen tefsirler ve ayetler özelinde semantik ve sentaktik açıdan dilsel bulanıklık verileri sunulmuştur. Tezin son bölümünde ise ikinci bölümde sunulan veriler farklı yönlerden derinlemesine analiz edilmiştir. Çalışmada semantik ve sentaktik çerçevede meydana gelen dilsel bulanıklık verilerinden hareketle dilbilgisel tefsirin tarihî gelişimi hakkında değerlendirmelerde bulunulabileceği ve böylece bu konuyla ilgili bir tefsir tarihi tasavvuru oluşturulabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen veriler değerlendirildiğinde dilbilgisel tefsirin tarihi gelişimiyle ilgili bütüncül bir bakış açısı ortaya konulabilmektedir. ----- Linguistic ambiguity means that an expression has more than one possibility in terms of meaning and grammar. This situation comes up frequently in the interpretation of the verses. In this thesis, this situation will be discussed within the framework of major exegetical works and verses of Qur'an. In the first chapter, where linguistic ambiguity is explained theoretically, it is stated that this situation occurs in a semantic or syntactic framework. In the second part of the thesis, linguistic ambiguity data will be presented in terms of semantic and syntactic, specific to samples from the tafsirs and verses. In the last part of the thesis, the data presented in the second part will be analyzed in depth from different aspects. In the study, it was concluded that the historical development of grammatical tafsir could be evaluated and a conception of tafsir history could be formed based on the linguistic ambiguity data that occurred in the semantic and syntactic framework. 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4652 İbnü'l-Arabi'nin te'vil anlayışı ve vahdet-i vücud metafiziğinde ayetle istidlal olgusu Ulutaş, Yasemin İlahî sözün anlaşılmasında nasıl bir yöntemin takip edileceği sorusu, te'vil probleminin temelini oluşturmaktadır. Kur'an ilimleri, rivâyet malzemesi ve dil-belâgat ilimlerinden istifadeyle nasların anlaşılmasına dayanan tefsir faaliyeti, ilahî kelâmın anlaşılmasında esas olsa da nas ile olgu arasında dinamik bir ilişkinin kurulmasında daha üst ve kuşatıcı bir yorumlama faaliyetine duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmamaktadır. Bu bağlamda İslam düşünce geleneği içerisinde geliştirilmiş farklı te'vil sistemlerinin varlığından söz etmek mümkündür. İbnü'l-Arabî'nin geliştirdiği Vahdet-i vücûd nazariyesi, bir yandan Tanrı-âlem ilişkisini açıklamayı hedeflemiş, diğer yandan büyük mushaf olan âlem ile onun bir numunesi olan insanın ve nihâyet asıl mushafın yani Kur'an-ı Kerim'in anlaşılmasında bütünlüklü bir perspektif sunma iddiasıyla ortaya çıkmıştır. Bu çalışma İbnü'l-Arabî'nin te'vil anlayışını, el-Fütûhâtu'l-Mekkiyye ve Fusûsu'l-Hikem eserleri kapsamında hem teorik hem de pratik zeminde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda ilk bölüm, İbnü'l-Arabî metafiziğinin anlaşılmasında temel teşkil eden varlık ve bilgi bahislerine ayrılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümü, İbnü'l-Arabî'nin Vahdet-i vücûd metafiziğinde te'vil meselesine ayrılmış olup tezin asıl problematiğinin işlendiği kısımdır. Üçüncü bölüme gelince, burada İbnü'l-Arabî'nin teorik zeminde sunduğu arka plana ne ölçüde riâyet ettiği, temsil kabiliyeti yüksek örnekler üzerinden incelenmiştir. Bu sayede onun, metafizik düşüncesi ışığında âyetleri yorumlarken dil ve delâlet sınırlarına ne ölçüde bağlı kaldığı ortaya konulmuş olacaktır. ----- The question of what method should be followed in understanding divine word forms the foundation of the problem of interpretation (ta'wil). The exegesis (tafsir) activity, which relies on Qur'anic sciences, transmitted materials (riwayat), and the study of language and rhetoric (balāghah), forms the foundation for understanding divine speech. However, it does not eliminate the need for a more comprehensive and encompassing interpretative approach to establish a dynamic relationship between the text and reality. In this context, it is possible to speak of the existence of different ta'wil systems developed within the Islamic intellectual tradition. The theory of Unity of Being (Wahdat al-Wujūd) developed by Ibn Arabi, on the one hand, aimed to explain the relationship between God and the universe, and on the other hand, it emerged with the claim to provide a holistic perspective in understanding both the great scripture, the universe, and its sample, the human being, and ultimately the original scripture, the Qur'an. This study aims to examine Ibn Arabi's understanding of interpretation (ta'wil) both theoretically and practically within the context of his works al-Futūḥāt al-Makkiyya and Fusūs al-Hikam. In this context, the first section is devoted to the topics of existence and knowledge, which form the foundation for understanding Ibn Arabi's metaphysics. The second section focuses on the issue of interpretation within Ibn Arabi's metaphysics of the Unity of Being (Wahdat al-Wujūd) and is the part where the main problem of the thesis is addressed. As for the third section, it examines the extent to which Ibn Arabi adhered to the theoretical background he presented, through examples with high representational capacity. Thus, the extent to which he adhered to the limits of language and signification while interpreting the verses in light of his metaphysical thought will be revealed. 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4651 Tibi’nin Futuhu’l-gayb’ına kaynaklık etmesi açısından Kutbuddin el-Fali’nin et-Takrib fi’t-tefsir’i Tuna, Ahmet Şehit Cârullâh ez-Zemaḫşerî'nin (ö. 538/1144) el-Keşşâf 'an ḥaḳâ'iḳi't-tenzîl ve 'uyûni'l-eḳâvîl fî vucûhi't-te'vîl adlı tefsiri, yazıldığı dönemden itibaren kendisinden doğrudan ya da dolaylı olarak istifade edilen ve ondan faydalanmamış bir tefsir yok denecek kadar az olan bir eserdir. Şerafuddîn eṭ-Ṭîbî'nin (ö. 743/1343) Futûḥu'l-ġayb fi'l-keşfi 'an ḳinâ'i'rrayb adlı şerhi ise bu kitap üzerine yazılmış şerh-hâşiye literatürünün en kapsamlı eserlerindendir. Bu tezde, literatüre dâhil olan Ḳuṭbuddîn el-Fâlî'nin (ö. 721/1321-22) et-Taḳrîb fi't-tefsîr adlı hâşiyesinin Futûḥu'l-ġayb'a kaynaklığı incelenmiş ve Ṭîbî'nin kendinden önceki kaynaklardan faydalanma biçimi, et-Taḳrîb özelinde ortaya konulmuştur. Ayrıca Ṭîbî'nin atıfları incelenmek suretiyle, muhtasar içerikli hâşiyelerden sayılan et-Taḳrîb'in değeri ve şerh-hâşiye literatürüne katkısı açıklanmaya çalışılmış, muhtasar hâşiyeler hakkında okuyucunun bir fikir edinmesi amaçlanmıştır. ----- The tafser of Jârullâh az-Zamakhsharî's (d. 538/1144) named al-Kashshâf 'an ḥaḳâ'iḳi't-tenzîl ve 'uyûni'l-aḳâwîl fî wudjûhi't-te'vîl is a work that has been benefited directly or indirectly from the period it was written and there is almost no tafser that has not benefited from it. Sharafuddîn aṭ-Ṭîbî's commentary (sharh) is one of the most comprehensive works of commentary-annotation (sharh-hashiyah) literature on this book. In this thesis, the Ḳuṭbuddîn al-Fâlî's (d. 721/1321-22) at-Taḳrîb fi't-tafsîr is examined being as a source for Futûḥu'l-ghayb and the way Ṭîbî benefited from previous sources has been put forward focusing on the et-Taḳrîb. In addition, by examining the citations of Ṭîbî, the value of at-Taḳrîb, which is considered to be a brief content annotation (hashiyahs), and its contribution to the tafser literature is tried to be explained, and it is aimed for the reader to gain an opinion about the brief content annotation (hashiyas). 2021-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4650 Muhammed Ahmed Halefullah’ın el-Fennu’l kasasi adlı eserinde klasik kaynakları kullanma yöntemi Toscuoğlu Jeghel, Sara Edebî tefsir ekolüne mensup olan Muhammed Ahmed Halefullah (1916-1997), ortaya sunduğu tezi el-Fennu'l-Kasasî ile İslam dünyasında yankı uyandırmıştır. Bu eser, Muhammed Abduh ve Emîn el-Hûlî'nin edebî tefsir yöntemini pratize ederek Kur'ân kıssaları üzerinden ortaya çıkan, geleneksel kıssa anlayışından farklı bir teoriyi sunmaktadır. Bu teoriye göre Halefullah, Kur'ân'ın edebî üslûbunu, kıssaların gerçekliğini ve kıssalarda problemli gözüken anlatımları sorgulamaktadır. Kur'ân'dan ve klasik dönem müfessirlerden alıntıladığı pasajlar ile görüşüne destek bulmaya çalışan Halefullah, netice olarak Kur'ân'da mitolojik unsurların yer aldığını ifade etmektedir. Onun bu yaklaşımı günümüz Kur'ân çalışmalarını etkilemiş ve "tarihselcilik" meselesine farklı bir boyut katmıştır. Bu çalışmada; Halefullah'ın, teorisine destek bulmak amacıyla klasik dönem müfessirlerden alıntıladığı pasajlar ele alınıp değerlendirilmiştir. Nitekim Halefullah, bazı pasajlardan doğrudan ve dolaylı olarak destek gördüğü kanaatindedir. Bununla birlikte müfessirlerin girdiği çıkmazların, onları edebî yönteme mecbur kıldığını ifade etmiştir. Bu noktadan bakıldığında Halefullah'ın klasik kaynaklardan destek bulma çabasının değerlendirilmesi bu çalışmanın esas konusunu teşkil etmektedir. ----- Muhammed Ahmed Halefullah who is a follower of the school of literary exegesis, have exhibited a resonance in the Islamic world with his work el-Fennu'l-Kasasî. This work offers an unusual theory that stems from Quranic stories implementing Muhammed Abduh and Emîn el-Hûlî's literary exegesis method. According to this theory, Halefullah questions the actuality of the stories and narrations that seem problematic according to the literary style of Qur'an. With attempts to support his theory by quoting from Qur'an and and scholars of exegesis of the classical period, Halefullah concludes that Qur'an contains mythological elements. His approach had an impact on the contemporary Qur'anic studies and have added another dimension to the issue of "historicism". In this research, we tackle and analyze the passages from classical period scholars of exegesis which Halefullah quotes to support his theory. Halefullah believes he gains support either directly or indirectly from some passages. On the other hand, he suggests that the predicaments the scholars of exegesis have faced forced them into implementing his method of literary exegesis. From this aspect, investigating Halefullah's attempts to find support in classical sources constitutes the topic of this research. 2020-01-01T00:00:00Z