https://hdl.handle.net/20.500.12723/2254 Thesis Collection 2026-04-17T05:26:34Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4344 İsnadda ibham Ögtem, Ramazan Hadis araştırmalarının iki temel dayanağından birini isnadla ilgili çalışmalar oluşturmaktadır. Bu çalışmada senedlerdeki ibham ve mübhem râvi konusu, öncelikle kavramsal çerçevede ele alınmış, ardından hadis ilminin alt branşlarından biri olarak isnada etkisi bağlamında araştırılmış ve Hadis usûlünde ilgili olduğu kavram ve meselelerle ilişkili olarak incelenmiştir. Akabinde senedlerdeki ibham sebeplerine yer verilmiş, mübhem râvinin kimliğinin nasıl tespit edilebileceği ve kimliğini tespitte hangi eserlerden yararlanılabileceğine temas edilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise Ahmed b. Hanbel'in (öl. 241/855) el-Müsned'inde yer alan hadislerin senedlerinde mübhem bırakan ve bırakılan râvilerin niteliği incelenerek bu râviler arasında müşterek bir vasfın olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda bu bölümde senedlerdeki ibham olgusu, Hadis rivayet sisteminin gelişimi açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. ----- One of the two fundamental pillars of hadith research is the study of isnad (chains of transmission). This study addresses the issue of ambiguity and unclear narrators within isnads, first by discussing it within a conceptual framework and then by exploring its impact as one of the subfields of hadith science. The study also examines the related concepts and issues in hadith methodology. Subsequently, it discusses the reasons for ambiguity in isnads and how the identity of an unclear narrator can be determined, as well as the sources that can be utilized for this purpose. In the final section, the study analyzes the nature of the narrators who either leave or are left ambiguous in the isnads of the hadiths found in Ahmad ibn Hanbal's (d. 241/855) al-Musnad and attempts to determine whether there is a common characteristic among these narrators. Additionally, this section evaluates the phenomenon of ambiguity in isnads in terms of the development of the hadith transmission system. 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4343 Seyyid Şerif Cürcani’de nefsin mahiyeti ve bilgi teorisi Koca, Muhammet Ali Bu çalışma müteahhir dönemde kelâm geleneği içerisinde değişen nefis teorisinin -yani mücerret nefis teorisini kabulün- bilginin mahiyetinden duyu idraklerine, oradan da aklî idrake kadar kelâmın bilgi teorisinde meydana getirdiği kapsamlı dönüşümü ele almaktadır. Özellikle Fahreddin er-Râzî'nin Meşşâî geleneğin mücerret nefis teorisine ve onun etkisinde gelişen bilgi teorisine yönelttiği iç ve dış tenkitler sadece Meşşâî filozofların hesaplaşması gereken yeni meydan okumalar doğurmamıştır, aksine müteahhir dönemde mücerret nefis teorisini kabul eden kelâmcıların da cevap vermesi gereken yeni zorluklar çıkarmıştır. Öyle ki Fahreddin er-Râzî sonrası kelâm ve felsefe geleneğini onun söz konusu tenkitlerinin muhasebesi/muhakemesi olarak okumak yanlış olmayacaktır. Söz konusu muhasebenin/muhakemenin kapsamlı ve sistematik bir sunumunu yapabilmek için bu çalışma, Fahreddin er-Râzî'nin meydan okumaları karşısında en yetkin ve kalıcı hesaplaşmayı yapması nedeniyle Seyyid Şerîf el-Cürcânî'yi merkeze almıştır. Çalışmamız farklı bir metafizik sistem içerisinde üretilen mücerret nefis teorisinin ve onun güdümünde şekillenen bilgi teorisinin kelâmî ilkelerle nasıl dönüştürüldüğünü ve müteahhir kelâmcıların bu teorileri nasıl kendi düşünce sistemlerinin bir parçası haline getirdiklerini göstermeyi hedeflemektedir. Seyyid Şerîf gibi müteahhir kelâmcılar bu teorileri sadece kendi kelâmî ilkeleri üzerinden yeniden yorumlamakla kalmamış, aynı zamanda Fahreddin er-Râzî'nin meydan okumalarına cevap verebilme adına yapısal dönüşümlere de uğratmışlardır. Hatta bazen bilgi teorisinin alt meselelerinde meydana getirdikleri dönüşümler, Meşşâî filozofların o meselelerle ilgili ürettikleri teorilerden farklı bir tür olmayı hak edecek seviyeye dahi ulaşmıştır. Bu itibarla çalışmamız, Seyyid Şerîf gibi müteahhir kelâmcıların mücerret nefis teorisini kabul etmesinin ve sonrasında sahip oldukları bilgi teorisini onunla uyumlu hale getirmelerinin onlarda kimlik kaybına veya kimlik çokluğuna neden olmadığını ileri sürmektedir. ----- This study deals with the comprehensive transition that the theory of soul that changed in the post-classical period of kalām –that is, the acceptance of the theory of the immaterial/rational soul – brought about in the theory of knowledge of kalām, from the nature of knowledge to sense perceptions and from there to rational perception. In particular, Fakhr al-Dīn al-Rāzī's internal and external criticisms which are directed on the immaterial soul theory of the Peripatetic tradition and the theory of knowledge that developed under the influence of this theory not only create new challenges that only Peripatetic philosophers had to reckon with but also they created new challenges that the theologians who accepted the immaterial soul theory in the post-classical period had to answer. So much so that it would not be wrong to consider the tradition of theology and philosophy after Fakhr al-Dīn al-Rāzī as an accounting/reasoning of his mentioned criticisms. In order to make a comprehensive and systematic presentation of the aforementioned accounting/reasoning, this study has centered Sayyid Sharīf al-Jurjānī who dealt with the challenges of Fakhr al-Dīn al-Rāzī in the most competent and permanent way. Our study aims to show how the theory of the immaterial soul which is produced in a different metaphysical commitments and the theory of knowledge which is centred round its influence were transformed with theological/kalāmic commitments and how the post-classical theologians (al-muta`akhkhirūn) made these theories a part of their own thought systems. The post-classical theologians like Sayyid Sharīf not only reinterpreted these theories on their own theological/kalāmic commitments, but also structurally transformed them in order to respond to Fahreddin er-Razi's challenge. In fact, the transitions they brought about in the sub-issues of the theory of knowledge even reached a level that deserves to be a different genre from the theories produced by Peripatetic philosophers relating to those issues. In this respect, our study argues that the acceptance of the theory of the immaterial soul by the theologians like Sayyid Sharīf and then harmonizing their theory of knowledge with it did not cause a loss of identity or a plurality of identity in them. 2023-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4342 Kadi Abdülcebbar’da idrak teorisi Erel, Sami Turan Bu tez, Basra Mu'tezilesi'nin Behşemiyye kolunun meşhur kelâmcısı Kādî Abdülcebbâr'ın rü'yetullah meselesinden hareketle duyusal olanın hem kadîm özne hem de hâdis özneler tarafından nasıl idrak edildiğini açıklamak üzere geliştirdiği idrak teorisini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Kādî problemi metafizik, fizik ve epistemolojik yönleriyle incelemiştir. Hem kadîm varlık hem de hâdis varlıklar hakkında geçerli olacak şekilde inşa ettiği idrak teorisi, giriş ve iki bölümden oluşan bir planla incelenecektir. Birinci bölüm idrakin neliği ve idrakin kurucu unsurları şeklinde iki kısımdan oluşmaktadır. Bu kısımlardan birincisinde idrakin neliği meselesi ele alınarak Kādî'nın bu husustaki konumunu da tespit edecek şekilde idrak tartışmalarının ana çerçevesini vermek hedeflenmektedir. İkinci kısımda ise Kādî'nın kendi idrak anlayışı çerçevesinde ortaya koyduğu özne, nesne ve dış dünya şartları şeklindeki idraki kuran temel unsurlara ilişkin düşünceleri ele alınmaktadır. İkinci bölüm iki ana kısımdan oluşmakta ve birinci kısımda kadîm varlık olan Allah'ın, ikincisinde ise hâdis varlıkların idrak nesnelerini idrakleri incelenmektedir. Kādî'ya göre kadîm varlığın nesneleri idrakindeki durumun aksine hâdis varlıklar çeşitli fiziksel ve epistemolojik süreçlere tabidir. Bu nedenle bu bölümün ikinci kısmı birincisine göre daha ayrıntılı bir şekilde işlenmiştir. İkinci kısımda herbir idrak türüne özgü idrak nesneleri ve bu nesnelerin idrakinde söz konusu olan süreçler izah edilmiştir. Allah'ın ahirette görülüp görülemeyeceği meselesinin idrak tartışmalarının özel bağlamını teşkil etmesi ve bu açıdan idrake ilişkin meselelerin tartışılmasında yönlendirici etkisinin bulunması nedeniyle görme idraki diğer idrak türlerine oranla daha geniş bir şekilde tartışılmıştır. Ayrıca burada idrak türlerinin izahından sonra idrake dair söz konusu olan muhtemel engeller incelenmiştir. Bunu yaparken ilgili engeller birinci bölümdeki kurucu unsurlar sistematiği takip edilerek özne, nesne ve dış dünya şartları merkezinde ele alınmıştır. Son olarak idrak sürecinin sonunda idrak bilgisinin nasıl meydana geldiğine yer verilmiştir. Burada idrak eden öznenin idrak ettiği şeyi bilmesini sağlayan aklın neliği ve içeriğine değindikten sonra duyumun algıya nasıl dönüştüğü ve bir nesneyi duyumsayan kişinin aklî olgunluğu sayesinde onu nasıl bilebildiği ele alınmıştır. ----- This thesis aims to reveal the theory of perception developed by Qādî Abd al-Jabbâr, the renowned theologian of the Behshamiyya branch of the Basran Mu'tazilites, in which he discusses how sensory objects are perceived by created (hâdith) and the Eternal (Qadîm) subject by focusing on the problem of the vision of God (ru'yatullah) by believers in the afterlife. He discussed the problem with its metaphysical, physical and epistemological dimensions and developed a theory of perception that could be applied to created beings as well as the Eternal being. His theory of perception will be examined with two chapters following an introduction. The first main section consists of two chapters: the nature of perception and the its fundamental elements. The first chapter is devoted to the nature and essence of perception with the aim of outlining the main framework of the discussion and determining Qādî's position on the problem. The second chapter focuses on Qādī's ideas regarding the key elements of perception, such as subject, object, and conditions of the external world, within the context of Qādī's own interpretation of perception. The second main section of the study consists of two chapters; the first chapter examines the God's (the Eternal Being) perception of sensory objects whereas the second section deals with created being's perception of sensory objects. According to Qādî, created beings, in contrast to eternal being, are subject to various physical and epistemological processes. Therefore, with the aim of revealing these physical and epistemological processes in more detail, the second chapter of this main section is broader and more comprehensive than the first. In the chapter, the objects of perception specific to each mode of perception and the processes involved in those different perception modes are analysed. The perception of vision is discussed more extensively in this chapter than the other types of perception because the question of whether God can be seen in the afterlife constitutes the specific context of the discussions on perception and has a guiding effect on the discussions of the issues related to perception. Further, the potential barriers to perception alongside accounts for different categories of perception are also studied. The relevant potential barriers or obstacles are analysed by putting subject, object, and conditions of the external world in the centre. Finally, the knowledge of the formation of perception that emerges as a result of the perception process. Here, after discussing the nature and the scope of the intellect which enables the perceiver to know what he perceives, how sensation turns into perception and how one who senses an object can know it through his intellectual maturity (kamâl al-'aql) are examined. 2022-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4341 Türkçülük Hareketi'nin fıkıh alanındaki görüşleri : (Tanzimat'tan Cumhuriyet'e) Çakır, Sema Tanzimat'la başlayan ve Cumhuriyet'le devam eden süreçte Osmanlının yaşadığı değişim ve dönüşüm bağlamı, aktörleri ve sonuçları açısından ele alınmaya değer bir konudur. Bu süreçte siyasî, askerî ve iktisadî zafiyetleri bertaraf etmek amacıyla çeşitli tartışmalar başlamış ve çözüm arayışlarına gidilmiştir. Bu arayışlar, hukuk alanına da yansımış gerek küresel modernitenin etkileri gerekse yüzyıllara yayılan sorunlardan kaynaklı yerel ihtiyaçlar, yenilik/ıslahat/terakkî tartışmalarını da beraberinde getirmiştir. Dönemin çok sesli atmosferinde Türkçü münevverler tarafından milliyetçilik, din-devlet hukuk ilişkileri, ilerleme-gelişme-değişme vb. birçok mesele hakkında bütün İslam dünyası için "yeni" sayılabilecek görüşler serdedilmiştir. İslam hukukunun, yorum esnekliğini ve dinamizmini sağlayan örf ve ictihâd gibi kavramlarla, ictimâiyatçı (sosyolojik) bir hüviyette yeniden yorumlanma gayretlerinin ele alındığı bu çalışmada, hareketin öncü isimleri perspektifinden, Türkçülerin fıkıh alanındaki görüşlerinin bütüncül değerlendirilmesi yapılmıştır. ----- The change and transformation of the Ottoman Empire from Tanzimat to the Republic is a subject worth analyzing in terms of its context, actors, and consequences. Discussions on the past, present, and future began, and various solutions were sought, in order to eliminate the political, military, and economic weaknesses that emerged in parallel with the loss of power in many areas. The multifaceted searches were also reflected in the field of law, and both the effects of global modernity and local needs arising from centuries of problems prompted the need for innovation and reform. As a result, the approaches and proposals put forward by the Turkists, one of the period's most important intellectual stakeholders, did not ignore fiqh as a source of legitimacy. Turkist intellectuals expressed their views on a variety of issues during the Second Constitutional Monarchy period, including nationalism, religion-state-law relations, progressdevelopment-development, and so on. In this study, which deals with the efforts to reinterpret Islamic law in a socialist identity through concepts such as ictihâd and custom, which provide flexibility and dynamism of interpretation, a holistic evaluation of Turkist views in the field of fiqh has been made from the perspective of the movement's leading names. 2024-01-01T00:00:00Z