https://hdl.handle.net/20.500.12723/3698 Issue 58 2026-04-08T02:39:23Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/3730 VIII. Taşnak Kongresinin Perde Arkası ya da Taşnakların I. Dünya Savaşı Öncesi Müttefik Arayışı Çiçek, Kemal Osmanlı Ermenileri içinde ciddi bir grup isyancıları desteklemiş, I. Dünya Savaşı’nda ülkelerine ihanet etmiş ve Rusya saflarında savaşmışlardır. Ermeni tarih yazıcılığı ise Osmanlı Ermenilerinin devletlerine sadık kaldıklarını ve bu kararın 1914 yılı Ağustos ayında Erzurum’da toplanan VIII. Taşnak Kongresi’nde karara bağlandığını ileri sürmektedir. Ermeni soykırım tezini savunan tarihçiler, Taşnak kongresine Osmanlı hükümetini temsilen bir heyet gönderildiğini ve bu heyetle yapılan görüşmelerde Ermenilere Osmanlı Devleti’nin stratejik hedefleri doğrultusunda savaşa katıldıkları takdirde özerklik vaat edildiğini ileri sürmektedir. Tarihçi Esat Uras’ın önderlik ettiği ve soykırım tezlerini reddeden bir grup tarihçi ise Osmanlı hükümetini veya İttihat ve Terakki Partisini temsilen Erzurum’a bir heyet gittiğini kesinlikle kabul etmemekte ve bu iddianın Ermeniler tarafından savaş sonrasında özerklik taleplerini güçlendirmek amacıyla ortaya atıldığını ileri sürmektedir. Bu makalede yeni ortaya çıkan hatırat, arşiv belgeleri ve araştırmalar ışığında üç soruya yanıt aranmaktadır. 1) VIII. Taşnak Kongresi’ne Osmanlı hükümetini temsilen bir katılım olmuş mudur? 2) Kongrede özerklik veya Osmanlı ordusuyla işbirliği yapma karşılığında Ermenilere herhangi bir vaatte bulunulmuş mudur? 3) Tarih yazımında Taşnak kongresi ve perde arkası hakkında birbirine tamamen zıt görüşler ortaya atılmasının sebepleri neler olabilir? Bu makalede, karşıt görüşlerin bir değerlendirmesini yapılarak, Taşnak Kongresi’nin perde arkasında yaşananlar, belgeler ışığında açıklığa kavuşturulmaktadır. Sonuç olarak Osmanlı Hükümeti ile Taşnak Partisi arasında görüşme olmadığına dair tezlerin savunulabilir olmadığı ortaya konulmaktadır. 2021-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/3729 Eskiyi Muhafaza Yeniyi Tevriç: Medrese Islahatı Risalelerinin Dünyası Altuntaş, Zeynep Bu makale, II. Meşrutiyet’in ilanından önce yazılmış ilk ve tek müstakil risâle olma özelliğine sahip, Şeyh Ali Efendizâde Hoca Muhyiddin'in Medreselerin Islâhı risâlesi esas alınarak kaleme alınmıştır. 1897 yılında Mısır'da basılan risâle, medrese kökenlilerin/ulemanın (Diyarbekirli Mehmed Faik Efendi ve Vildan Faik Efendi'nin eseri, Aydın Mebusu Mehmed Ubeydullah Efendi, Kazanlı Halim Sabit Efendi, Mehmed Şevketȋ Efendi) II. Meşrutiyet sonrasında müstakil olarak neşrettikleri risâleleri ile karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Böylece risâlelerde yer alan benzer veya farklı teklif ve tenkitler üzerinde durularak doğrudan medrese kökenli veya medreseyle bir şekilde irtibatı olan yazarların, -risâlelerden çok sonra yayımlanan (1 Ekim 1914) Islah-ı Medâris Nizamnâmesi'ne giden süreçte- konuya vukuflarından mütevellid yaptıkları özeleştirileri gösterilmiştir. Bahsedilen risâlelerden hiçbiri ideal ıslah metni olarak nitelendirilemese de tüm bu risâleler gözönünde bulundurularak ortak, vasıflı bir metin ortaya çıkartılabilir, bu da kısmen 1914 Nizamnamesi'nde görülmektedir. 2021-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/3728 1768-1774 Osmanlı-Rus Harbinde Yüzer Köprücülük Faaliyetleri Tuğluca, Murat; Begün Bayram, Zelal 1768-1774 Osmanlı-Rus harbi arifesinde Osmanlıların yaklaşık 30 yıldır Tuna bölgesinde savaş yapmamalarının bir sonucu olarak köprücülük becerilerini yitirmek üzere olduklarına dair bir kanı oluşmuştur. Bu çalışma, bu kanıyı test etmeyi amaçlamaktadır. Bunu test etmenin yolu ise çalışmanın ikinci amacında yatmaktadır: savaş sürecinde Osmanlı Devleti tarafından Tuna nehri ve ötesinde yürütülen yüzer köprücülük faaliyetlerinin bütüncül bir şekilde ortaya konulması. Bu iki amaç doğrultusunda Osmanlı kronikleri ile arşiv belgeleri incelenmiştir. İnceleme neticesinde; Osmanlıların bu işi organize etmek üzere köprü emini denilen bir yetkiliyi görevlendirdikleri, bu yetkilinin yakın ve uzak çevreden ham ve mamul madde ile nitelikli ve niteliksiz elemanları köprü mahalline getirmek üzere kapsamlı faaliyetler yürüttüğü görülmüştür. Köprü inşası; Tuna üzerinde İsakçı, Silistre ve Tutrakan ile Tuna ötesinde Dinyester, Prut ve Oltu nehirlerinde gerçekleştirilmiştir. Köprücülük faaliyetlerinde bazı aksaklıklar ve ilk elde mühendisliğe ilişkin bir birikim eksikliği gözlense de Osmanlıların bu dönemde yüzer köprücülük faaliyetlerini beklenen düzeyde yerine getirdikleri anlaşılmaktadır. 2021-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/3727 Afterlives of Komitas K‘eömurchean (1656-1707): Commemorating an Istanbul-Armenian Martyr in Armeno-Turkish Literature and Sacred Pilgrimag Shapıro, Henry R. Komitas K‘eōmurchean (1656-1707) was an Istanbul-Armenian priest and the younger brother of the prolific writer Eremia K‘eōmurchean. While Eremia was an Apostolic Armenian layman, Komitas was a clergyman known for his Catholic learnings, which brought him into conflict with leading Apostolic churchmen. Ultimately, he was sentenced to death before an Ottoman court and executed. After his death, Komitas’ grave became a site of ecumenical veneration for Armenians of all denominations, along with some Greeks and Muslims. This article describes how Komitas was commemorated after his death in Armeno-Turkish literature (Turkish written in the Armenian alphabet), and it presents transcriptions and translations of the Ottoman court record of Komitas’ trial and of his tombstone’s Armenian inscription. The article sheds light on Armenian Catholic history in the early modern period, and it contextualizes Komitas’ life and afterlife among broader trends in Ottoman cultural history, namely “neo-martyrs” and sites of sacred pilgrimage. 2021-01-01T00:00:00Z