https://hdl.handle.net/20.500.12723/2230 Doctorate Fri, 17 Apr 2026 16:56:00 GMT 2026-04-17T16:56:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4325 Platon’un Khora kavramının işaretin kuruluşu bakımından derinleştirilmesi Yaman, Merve Nur Platon, ilk defa Timaios diyaloğunda ortaya koyduğu khôra kavramını, metheksis problemini çözmek üzere kullanır. Akledilir olan eidoslar ile onların duyulur kopyalarının yanında üçüncü bir cins olarak konumlandırdığı khôra, duyulur olanın akledilir olan bakımından açıklanabilmesini mümkün kılar. Fakat bizim iddiamıza göre khôra, Platoncu diyalektik içinde, "Bir"le ilişkisi içinde açıklanmaz. Platon'un khôranın birliğinin zeminini açıklamaması, kendisinden sonraki düşünce tarihinin mekânla ilgili tartışmalarını da belirler. Bu bakımdan Platon'un khôrayı vazetme şekli, düşünce tarihi boyunca uzayla ilgili yapılan tartışmaların bir doğum yeridir. Fiziksel nesnelerin mekânı olarak khôranın ne olduğu sorusu bugün hâlâ belirsizliğini korumaktadır. Antik Yunan'da başlayan felsefi gelenek varlığı dilin unsurlarını ve mantığını çözümleme ve buradan hareketle varlığın farklı veçhelerini seyretme (düşünceye ve bilgiye konu etme) çabası olarak da anlaşılabilir. Biz bu çalışmada, bu felsefe yapma çizgisini sürdürerek khôra kavramını, dilin en temel unsuru olan işarete yönelerek ele alıyoruz. İşaretlerin, "şeffaflaşarak" kendilerinden başka bir şeyi göstermeleri ve bu anlamda bir başka şeyin mekânı hâline gelmeleri bakımından bir khôra olarak yorumlanabileceğini ifade ediyoruz. Bu anlamda işaretlerin, insan ruhunun kendine anlamları sunarken kullandığı bir "ara yüz" ve "mekân" olduğunu ifade ediyoruz. Bu tezin temel iddiası, uzayın da Ben'in kendinde olanı kendine sunarken kullandığı bir ara yüz olduğu, bu anlamda hem işaretin hem de fiziksel nesnelerin mekânı olarak uzayın bir ve aynı fiilin iki farklı ciheti olduğudur. Dolayısıyla işaret ve özel olarak da dilsel işaretlere ilişkin bir soruşturmanın, fiziksel nesnelerin mekânı olan khôra hakkında konuşma imkânı sağlayabileceğini iddia ediyoruz. ----- Plato uses the concept of khôra, which he first introduced in his Timaeus, to solve the problem of methexis. Positioned as a third genus alongside the intelligible eidos and their sensible copies, khôra makes it possible to explain the sensible in terms of the intelligible. However, according to our claim, khôra could not be explained within the Platonic dialectic in relation to the "One". Plato's failure to explain the ground of the unity of khôra also determines the discussions about space in the history of thought after him. In this sense, Plato's presentation of khôra is the birthplace of the debates on space throughout the history of thought. The question of what khôra is as the space of physical objects is still unclear today. The philosophical tradition that began in Ancient Greece can also be understood as an effort to analyze the elements and logic of language, and from this point of view, to observe different aspects of existence (to make it the subject of thought and knowledge). In this study, we follow this line of philosophizing, and we will address the concept of khôra by turning to the sign as the most fundamental element of language. We argue that signs can be interpreted as khôra in the sense that they "become transparent" and "display something other than themselves", and in this sense become the space of something else. In this sense, we argue that signs are an "interface" and "space" that the human psyche uses to present meanings to itself. The main claim of this thesis is that space is also an interface that the "I" uses to present the self to itself, and in this sense, both the sign and space as the space of physical objects are two different aspects of one and the same act. Therefore, we argue that an inquiry into the sign, and specifically the linguistic sign, can enable us to talk about khôra, the space of physical objects. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/4325 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4324 Transandantal felsefe açısından hesapkuramsal karmaşıklık ve saptanamazlık sorunu Taştan, Ümit Bu çalışmada yapay zekânın insan düşünmesini modelleme kabiliyetleri transandantal felsefe üzerinden tartışmaya açılmıştır. Tartışmaya zemin oluşturması bakımından düşünmenin ne demek olduğu sorusu farklı açılardan ele alınmıştır. Buradan hareketle düşünmenin teorik bilgisayar bilimindeki karşılığına bakmak amacıyla hesap kuramı alanı incelenmiştir. Bu alan içerisinde hesap edilebilirliğin belli tür saptanamazlıklara maruz kaldığı hesap karmaşıklığı problemi ele alınmıştır. P vs Np problemi özelinde Hesap karmaşıklığı probleminin ortaya çıkma gerekçesinin Turing makinesi esasına bağlı olarak işleyen bilgisayarların teorik anlamdaki sınırlılıkları olduğu tespiti yapılmıştır. Çalışmayla amaçlanan, NP'nin P'ye eşit olamayacağını Kant'ın transandantal felsefesinden hareketle göstermektir. NP'nin P'ye eşit olmadığı görüşü, bilgisayarların NP kümesindeki problemleri çözerken kaba arama yöntemine maruz kalmasına dayanmaktadır. Kaba aramanın gerekçelerinin ise ancak transandantal felsefeden hareketle anlaşılacağı tezi ileri sürülmüştür. Bu tezin savunulmasında, Kant'ın; kavram-görü ayrımı, görünün üç boyutluluğu, aklın düzenleyici kullanımı, pratik aklın problem çözmeye dönük işlevi ve yansımalı yargılar gibi konulardaki görüşlerine başvurulmuştur. Bu görüşlerin, P vs NP probleminin anlaşılmasının yanında, düşünme faaliyeti bakımından insan-makine farkına dair de önemli bir açıklama sunduğu görülmüştür. Sonuç olarak, P vs NP özelindeki hesap karmaşıklığı problemlerinde kaba aramaya maruz kalınmasının gerekçesi, bilgisayarların taşıdığı hesapkuramsal sınırlılıklardır. Ayrıca, Kant'ın insan düşünmesinin çok yönlü işleyişine dair ortaya koyduğu anlayış, insan düşünmesinin biçimsel temsil yetisiyle sınırlı olmadığını da göstermiştir. Biçimsel temsil yetisiyle sınırlı olmayan insan zihninin pek çok durumda kaba aramadan kaçınabildiği görülmüştür. İnsan zihninin makineler karşısında sahip olduğu bu farktan hareketle, P'nin NP'ye eşit olmadığı sonucuna varılmıştır. ----- In this study, artificial intelligence's ability to model human thinking is discussed through transcendental philosophy. The question of what it means to think is addressed from different perspectives in order to provide a basis for discussion. Based on this ground, the field of the theory of computation is analyzed in order to look at the counterpart of thinking in theoretical computer science. Within this field, the problem of computational complexity, in which computability is subject to certain kinds of undecidability, is discussed. In the case of the P vs Np problem, it was determined that the reason for the emergence of the computational complexity problem was the theoretical limitations of computers operating on the basis of the Turing machine. The aim of this study is to show that NP cannot be equal to P based on Kant's transcendental philosophy. The view that NP is not equal to P is since computers are subjected to the brute search method when solving problems in the set NP. It has been argued that the justification for brute search can only be understood from transcendental philosophy. In defense of this thesis, Kant's views on the distinction of concept-intuition, threedimensionality of intuition, regulative use of reason, the function of practical reason for problem solving, and reflexive judgments were used. In addition to understanding the P vs NP problem, these views provide an important explanation of the human-machine difference in terms of thinking activity. Consequently, in the case of computational complexity problems in P vs NP, the reason for the exposure to brute search is the computational limitations of computers. Moreover, Kant's understanding of the multifaceted functioning of human thinking has also shown that human thinking is not limited to formal representation. It has been seen that the human mind, which is not limited to the faculty of formal representation, is able to avoid brute searching in many cases. Based on this difference that the human mind has against machines, it is concluded that P is not equal to NP. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/4324 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4323 Psikolojiden ontolojiye : Maurice Merleau-Ponty'de Gestalt Şahankaya, Nur Bu çalışmada Maurice Merleau-Ponty'nin Türkçe'ye Görünür ile Görünmez olarak çevrilen Le Visible et l'invisible kitabının 1959 Eylül ayında yer alan bir çalışma notundan hareket edilir. Bu not psikolojinin ontoloji olduğunu göstermesine yönelik bir kendisine yazdığı hatırlatma notudur. Yaşamının sonlarında açığa çıkmış bu ifadede Merleau-Ponty, aslında araştırmalarının en başından beri psikoloji olarak görülenin insan varlığını inceleyen bir alan olduğunu, bir bakıma da psikolojinin ontolojiyle derin ve karmaşık ilişkisini ilan etmektedir. Bu durumda psikoloji, sadece davranışı veya ruhu incelemek yerine, yaşayan ve bedenlenen gerçekliği içerisinde insanın varlığını araştırmalıdır. Dolayısıyla elinizdeki bu çalışma, Fransız filozofun 1930lar'daki çalışmalarıyla beraber La Structure du Comportement'dan Görünür ile Görünmez'e uzanan felsefi düşünce gelişiminde psikolojinin nasıl yer aldığını ve nasıl derinlikli ontolojik bir yapının araştırılmasına dönüştüğünü felsefi düşünüşünün merkezinde yer alan Gestalt çözümlemesiyle sunmayı amaçlamaktadır. Çünkü Gestalt psikolojisiyle olan etkileşimi, ilk çalışmalarından itibaren başlamakta ve felsefi düşünce dizgesinin ağırlık merkezinde yer almaktadır. Bu çalışmada kullanılan fenomenolojik yöntem, Merleau-Ponty'nin çalışmalarındaki psikoloji ve ontoloji üzerine belirlenimlerini betimlemeyi hedeflemektedir. Bu hedef doğrultusunda psikoloji ile felsefe tarafından paylaşılan ve merkezi bir kavram olan algıya verdiği önemden ötürü Gestalt psikolojisine olan ilgisi betimlenmiştir. Bu ilgi sadece psikolojiyle kalmamış, insan varoluşunun temel yapılarını anlamaya yönelik bir meraka evrilerek insanın dünya ile kurduğu ontolojik bağa kadar uzanmıştır. Dolayısıyla çalışmada, Gestalt teorisinin, Fransız filozofun felsefesinin gelişimi boyunca birleştirici bir tema olarak yer aldığı ve kavramsal dönüşümlerle bu birleştirici temanın devam ettiği savunulmaktadır. ----- This dissertation is based on a study note in Maurice Merleau-Ponty's book Le Visible et l'Invisible, translated into Turkish as Görünür ile Görünmez, in September 1959. This note was a reminder to himself to show that psychology is ontology. In this expression, which came to light late in his life, Merleau-Ponty declares that what has been seen as psychology from the very beginning of his research is in fact the study of human existence, in a way declaring the deep and complex relationship of psychology to ontology. In this case, psychology should investigate human existence in its living and embodied reality, rather than simply studying behavior or the psyche. Therefore, this dissertation aims to present how psychology takes place in the development of the French philosopher's philosophical thought from La Structure du Comportement to Görünür ile Görünmez with his work in the 1930s, and how it transforms into the investigation of a deep ontological structure through Gestalt analysis, which is at the center of his philosophical thinking. Because his interaction with Gestalt psychology starts from his early works and is at the center of his philosophical thought. The phenomenological method used in this study aims to describe the determinations on psychology and ontology in Merleau-Ponty's work. In line with this aim, his interest in Gestalt psychology is described due to the importance he attaches to perception, a central concept shared by psychology and philosophy. This interest did not remain only in psychology, but evolved into a curiosity to understand the basic structures of human existence and extended to the ontological bond that human beings establish with the world. Therefore, the dissertation argues that Gestalt theory is a unifying theme throughout the development of the French philosopher's philosophy and that this unifying theme continues through conceptual transformations. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/4323 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4322 Bilinemezin ifade aracı olarak kıssa Kutgi, Hanife Bilinebilirlik Immanuel Kant'ta görüde inşa edilebilir olmakla ve Gottlob Frege – Georg Cantor çizgisinde ise biçimsel dizgede ve küme kuramsal modelde inşa edilebilirlikle belirlenmiş ve bu usule konu edilemeyenler sınırın ötesinde bırakılarak varlığın alanının bu yöntem çerçevesinde net bir şekilde belirlendiği düşünülmüştür. Felsefe faaliyeti de sınırlarının mutlak bir şekilde belirlendiği düşünülen bu alanda icra edilmiştir. Bu arka planda bilimin kesinliğine öykünen bir felsefe yaklaşımı savunulmaya başlamış ve felsefenin alanını da bilimde kabul gören sınırlarla belirleme eğilimine gidilmiştir. Ancak biçimsellik, ispat edilebilirlik ve mekanik nedenselliği kuşatacak biçimde farklı veçheleriyle karşımıza çıkan vakalar felsefeye ve varlık alanına çizilen bu sınırın belirleyici olmadığının farkına varılmasına ve ilginin ister istemez sınırın ötesindeki bilinemediği ve ifade edilemediği söylenene kaymasına sebep olmuştur. Tezin amacı var olduğu bilinen ancak mevcut usullerin, biçimselliğin ya da ispat yöntemlerinin aracılığıyla hakkında konuşulamayan ara bir varlık alanının olduğunu göstermek ve sonraki aşamada bu usullerin belirleyici olmadığının farkındalığını sağlayarak mevzubahis alan hakkında hâkim felsefi fikriyatın kabul ettiği yöntemlerin dışında başka bir ifade imkânının olup olmadığını sorgulamaya açmaktır. Bu noktada tezin iddiası bilinemezin ifade aracının kıssa olduğu ve kıssanın sahip olduğu dilsel üslup ve özellikleri bakımından kavramsal dilin ve bilimsel modellerin sınırlılıklarını aşan sofistike bir model teşkil ettiğidir. Model olarak kıssa var olan ancak bilgiye konu edilemeyen nesneler hakkında bilişsel değeri olan bir ifade imkânı sağlamaktadır. Kıssanın model işlevi vesilesiyle bilinebilir olanla ifade edilebilir olan arasındaki boşluk kapatılabilecek ve bilimsel yöntem içerisinde üzerine konuşulması imkânsız görülen alanın dahil edilmesiyle felsefenin çerçevesi genişletilmiş olacaktır. ----- Knownability was determined by being constructible in intuition in Immanuel Kant and by being constructible in the formal system and set-theoretic model in the line of Gottlob Frege – Georg Cantor, and what could not be subject to this procedure was left beyond the limit, and it was thought that the field of existence was clearly determined within the framework of this method. Philosophical activity was also carried out in this field, the boundaries of which were thought to be absolutely determined. Against this background, a philosophical approach that emulates the certainty of science has begun to be defended, and the tendency has been to determine the field of philosophy with the limits accepted in science. However, the cases that we encounter with different aspects of formalism, provability and mechanical causality have led to the realisation that this boundary drawn for philosophy and the field of existence is not decisive, and the interest has inevitably shifted to what is said to be unknowable and inexpressible beyond the boundary. The aim of this thesis is to show that there is an intermediate field of existence that is known to exist but cannot be spoken about through existing procedures, formalism, or methods of proof, and in the next stage, by ensuring the awareness that these procedures are not decisive, to open the question of whether there is another possibility of expression about the field in question other than the methods accepted by the dominant philosophical intellectuality. At this point, the thesis claims that the medium of expression of the unknowable is the parable and that the parable constitutes a sophisticated model that exceeds the limitations of conceptual language and scientific models in terms of its linguistic style and features. As a model, the parable provides an expression with cognitive value about objects that exist but cannot be subject to knowledge. Through the model function of the parable, the gap between what can be known and what can be expressed can be closed and the framework of philosophy will be expanded by including the area that is considered impossible to talk about within the scientific method. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/4322 2024-01-01T00:00:00Z