https://hdl.handle.net/20.500.12723/2246 Thesis Collection Wed, 15 Apr 2026 03:47:26 GMT 2026-04-15T03:47:26Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4338 Osmanlı Devleti ve Bulgar meselesi (1867-1878) Yolcu, Cengiz Bulgar Meselesi ve 1867-1876 yılları arasındaki Bulgar isyanları Bulgaristan'ın geri dönülemez bir şekilde Osmanlı hakimiyetinden ayrılmasına neden olan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'na giden yoldaki en önemli hadiselerden ikisidir. Bu iki konu hakkında mevcut literatür dönemin aktif taraflarının belgelerini bütüncül bir bakış açısı içinden değerlendirmez. Bulgar Meselesi hakkındaki Osmanlıca, Bulgarca ve İngilizce birincil kaynakların kullanıldığı bu çalışmanın ve değerlendirmenin kaleme alınmasındaki esas hedef bu noksanlığı gidermek, Bulgar meselesini ve isyanını tüm boyutları ile ele almaktır. 19. yüzyılın ilk yarısında İstanbul'da yaşayan Bulgar cemaatinin anadilde ibadet ve bağımsız bir kiliseye sahip olmak hedefiyle başlayan mücadelesi sadece 25 yıllık bir dönemde Bulgaristan coğrafyasını bir savaş alanına çevirir. "Şark Meselesi"nin en kritik düğümlerinden olan ve 1840'larda bir kilise mücadelesi olarak başlayan "Bulgar Meselesi" 1860'lı ve 1870'li yıllardaki Bulgar komitacı faaliyetleri ile siyasi bağımsızlığı hedefleyen bir aşamaya evrilir. Komitacıların örgütlediği isyanın başarı kazanmaması, imparatorluğun maddi, manevi ve coğrafi bakımdan ağır kayıplara uğramasına yol açacak 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi'ne sebebiyet verecektir. ----- The Bulgarian Question and the Bulgarian revolts between 1867 and 1876 were the most important and decisive moments among the events that led to the Ottoman-Russian War of 1877-1878, which resulted in the irrevocable separation of Bulgaria from Ottoman rule. The main objective in writing this study and evaluation, which uses Ottoman, Bulgarian, and English primary sources on the Bulgarian Question, is to overcome this deficiency, and to address the Bulgarian Question and rebellion in all its aspects. The struggle of the Bulgarian community living in Istanbul in the first half of the nineteenth century, which started with the aim of free-religious worship in the mother tongue and having an independent church, turned the geography of Bulgaria, the first settlement of the Ottoman Empire in Rumelia, into a battlefield in just a quarter of a century. The "Bulgarian Question", one of the most critical nodes of the "Eastern Question", started as a church struggle in the 1840s and evolved into a stage aiming at political independence with the Bulgarian committee activities in the 1860s and 1870s. The failure of the rebellion organized by the committees led to the Ottoman-Russian War of 1877-1878, which would cause the empire to suffer heavy losses in material, moral, and geographical terms. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/4338 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4337 Nizam-ı Cedid’in finansmanı: İrad-ı cedid hazinesi Ulaş, Tayfun Sultan III. Selim dönemi (1789-1807) genelde Osmanlı İmparatorluğu'nda modernleşme serüveninin başlangıcı olarak kabul edilir. Hükümdarlığı döneminde bir dizi savaşla ve devletin askerî alandaki teknolojik eksikliği ile karşı karşıya kalmış olan III. Selim, başta askerî alan olmak üzere reform girişimleriyle devletin ikamesine yönelmişti. 1793'ten 1807'ye kadar idarî, malî ve askerî alanda muhtelif uygulamaları içeren Nizam-ı Cedid programı ile kurulacak yeni nizamın finansmanını sağlamak için mahallî vergilendirme konusunda çeşitli düzenlemelerin yanı sıra çoklu hazine sistemini de içeren reform girişimleri ilan edilmişti. Ancak reform teşebbüsleri içerisinde en dikkat çekici olanı askerî reformlardı. Yeni askerî tekniklerle kurulacak olan eğitimli ve düzenli Nizam-ı Cedid piyade birliklerini finanse etmek için merkezî hazineden aktarılan bazı mukataa ve dirlik gelirlerinin yanı sıra ihdas edilecek yeni vergilerle kaynak yaratılarak İrad-ı Cedid Hazinesi kurulmuştu. Bu tezde, İrad-ı Cedid Hazinesi'nin aylık ve yıllık bütçeleri detaylıca analiz edilerek dönemin malî ve iktisadî gelişmeleri ele alınmıştır. Ayrıca İrad-ı Cedid Hazinesi'nin finansal kapasitesi, diğer merkezî hazineler arasındaki kritik konumu ve Sultan III. Selim döneminin öncü malî politikaları bağlamındaki önemi vurgulanmıştır. ----- Selim III's reign (1789-1807) is generally regarded as the beginning of the modernization period in the Ottoman Empire. Selim III coincided with a series of wars during his reign, and he faced technological obsolescence in the military area of his state towering him to prevent the disintegration of the Empire through reforms. Nizam-i Cedid (the new order) was formed as a program including new practices in administrative, financial, and military units from 1793 to 1807 and with this program, a series of reform attempts were promulgated that contained new arrangements on local taxation and established the multi-treasury system. Most remarkable, however, were military reforms. To finance a new corps of regular and trained infantry with new military techniques, a special treasury called Irad-i Cedid was established to collect revenues from various mukataas and dirlik revenues of the central treasury with new untaxed sources. In this dissertation, the monthly and yearly budgets of the Irad-i Cedid Treasury are analyzed in detail together with financial and economic developments. Moreover, the financial capacity of the Irad-i Cedid Treasury is emphasized with its critical position among other central treasuries and its importance in the context of the leading financial policies of the Selim III reign. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/4337 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4336 Askeri dönüşüm çağında Osmanlı Timar Sistemi (1645-1739) Punar, Bünyamin Bu tez Osmanlı timar sisteminin, son fetih dönemi olan 1645-1739 yılları arasındaki nicelik, nitelik ve yayılımını inceleyen monografik bir araştırmadır. Timar sistemi Osmanlı'nın ilk dönemlerinden beri var olan, Osmanlı'yla beraber genişleyen ve XVII. yüzyıla dek ordu ve maliyenin yarıya yakın bir kısmını kuşatan temel bir kurumdur. Askeri dönüşüm olgusunun şekillendirdiği XVII. yüzyılda sistemin büyüklüğü ve işlevi sorgulanır hale gelmiştir. Diğer yandan sistemin XIX. yüzyıla dek yaşamına devam ettiği bilinmektedir. Dolayısıyla timarın XVII. yüzyılın çetin sınavlarından ne kadar ve nasıl çıktığı büyük bir soru olarak ortaya çıkar. Bu sorunun çeşitli yönlerinin tetkik edilmesi tezin ana omurgasını oluşturur. Bu minvalde tezin ağırlıklı bir kısmı, timarın XVIII. yüzyılın hemen başındaki mali büyüklüğünü bölge-bölge takip eder. Mali açıdan timarın konumlandırılması, askeri dönüşümün parasallaşmayla ilişkisi ve taşra idaresinin bağlamsal dinamikliğiyle ilgili sonuçlar barındırması noktasında önemlidir. Tezin incelediği bir başka mesele, 1645-1739 arasında timarlı askerlerin ordudaki kemiyet ve keyfiyetidir. Çalışma, bu konular üzerindeki çabanın ürünü olarak, timarın askeri büyüklüğü ve gücüyle ilgili çeşitli bulgulara ulaşmıştır. Bu devrin timar askerlerinin savaş şekilleri, finansal güçleri ve bireysel araç ve teçhizatlarının incelenmesi, zihinlerdeki timarlı sipahi resminin netleşmesi ve timarın askeri dönüşüm meselesinin içerisinde konumlandırılması açısından kayda değerdir. ----- This dissertation is monographic research on the quantity, quality, and dissemination of Ottoman timar system between 1645 and 1739 which was the age of last Ottoman land acquirements. Timar system was a fundamental institution which had existed since the first stages of Ottoman empire, expands with it and which, until the XVIIth century, covers almost half of the army and tax resources. Size and capacity of the system came under question in 17th century which was shaped by the phenomenon of military transformation. However, it is known that the system subsisted until 19th century. Hence, a big question emerges: how did it pass the compelling challenges of 17th century? Examination of various sides of this question is the backbone of this study. In that manner, majority of the thesis follows the fiscal magnitude of the timar, region by region, in just the beginning of the 18th century. Locating timar in fiscal area, is important as it contains results regarding relationship between monetization and military transformation and regarding contextual dynamism of the rural administration. Another problem that the study deals with is the quantity and circumstance of timariot soldiers in the army between 1645-1739. As the outcome of the endeavour on these subjects, the study made discoveries on the agminal size and power of timar. Analysis of battle forms, financial powers, gears and equipment of timariot soldiers of this period is remarkable in the sense of clarifying the figure of timariot cavalry in the mind and positioning the timar in the issue of military transformation Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/4336 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/4335 Kaleden kente Osmanlı döneminde Rize'nin tarihsel dönüşüm süreci Mamaş, Gülsüm 1461 yılında Trabzon'un fethi ile Osmanlı topraklarına dâhil olan Rize'nin tarihî süreç içerisinde zamanla bir Türk şehrine dönüşmesi bu tezin ana konusudur. Burada, Trabzon Rum Devleti'nin bir parçası olan Rhizaion'un Osmanlı fethi ile birlikte ilk alındığında Trabzon eyaletine bağlı bir kaza olarak demografik, sosyal ve dinî yapısı, sahip olduğu arazi ve gelirleriyle ne durumda olduğu, kazanın kasabaya dönüşme sürecinde Müslümanlaşma ve Türkleşmenin nasıl bir seyir izlediği, XVI. yüzyıldan XVIII. yüzyıla kadar Rize'de inşa edilmiş olan cami ve mescitlerle birlikte genişleme gösteren kasabanın mahal ve mahalleleri ele alınmıştır. Bu çerçevede tahrir defterleri, cizye kayıtları, şer'iyye sicilleri, mühimme ve ahkâm defterleri gibi arşiv kaynakları değerlendirilmiş; belgeye dayanan fakat bağlamı ihmal etmeyen bir yaklaşım benimsenmiştir. Yer adları ve aile isimlerinden hareketle yapılan çözümlemelerle toplumsal süreklilik takip edilmiş, mahallî yerleşim yapısı ve kamusal mekânın zaman içinde aldığı biçim, tarihî şartlar içinde anlaşılmaya çalışılmıştır. Böylece sadece idarî teşkilatlanma değil, aynı zamanda bir kasabanın hafızasını ve kimliğini biçimlendiren dinamikler, çok katmanlı bir bakışla ele alınmıştır. ----- The main subject of this thesis is the transformation of Rize, which was incorporated into Ottoman territory with the conquest of Trabzon in 1461, into a Turkish city over time throughout the historical process. Here, the demographic, social and religious structure of Rhizaion, which was a part of the Greek State of Trebizond when it was first taken over as a district of the province of Trabzon after the Ottoman conquest, its situation with its lands and income, the course of Islamization and Turkification during the process of the district turning into a town, and the districts and neighborhoods of the town that expanded with the mosques and masjids built in Rize from the 16th century to the 18th century are discussed. In this context, archival sources such as tahrir registers, jizya records, sharia registers, and muhimme and ahkam registers were evaluated; an approach based on documents but not ignoring the context was adopted. Social continuity was followed through analyses based on place names and family names, and the form that local settlement structure and public space took over time was attempted to be understood within historical conditions. Thus, not only the administrative organization but also the dynamics that shape the memory and identity of a town are addressed with a multi-layered perspective. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/4335 2025-01-01T00:00:00Z