https://hdl.handle.net/20.500.12723/3701 Issue 56 Wed, 08 Apr 2026 02:37:05 GMT 2026-04-08T02:37:05Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/3719 The Ottoman Response to Laurence Oliphant’s Project of Jewish Settlement in Palestine (1879-1882) Buzpınar, Ş. Tufan This paper focuses on Laurence Oliphant’s efforts to organize a Jewish settlement in Palestine between 1879 and 1882 and the Ottoman response to these efforts. After giving due information about Oliphant’s Restorationist (Christian Zi- onist) background in order to understand why he was so deeply interested in the question of Jewish settlement in Palestine, his proposal to the Ottoman government in 1879 on this issue is explained in some detail, based primarily on Ottoman ar- chival documents. This is the only instance in which the Ottoman government was officially faced with the issue of Jewish settlement in Palestine, and was also the first instance in which it was discussed at the highest level, resulting in a response that guided Ottoman policies during the rest of Abdülhamid II period. The following part of the article examines Oliphant’s second attempt at obtaining permission for a Jewish settlement in Palestine in 1882. In this part, American sup- port for Oliphant’s efforts, as well as the Ottoman reaction to this support, will be explained. The Ottoman response to the question of Jewish settlement in Palestine constitutes an important component of the article. Wed, 01 Jan 2020 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/3719 2020-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/3718 Osmanlı Matbuatında Acemler: Şirket-i Sahafiye-i İraniye Dığıroğlu, Filiz XIX. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı’da matbaacılığın yaygınlaşması ile birlikte özel matbaaların sayısı hızla artmış ve Osmanlı matbuat piyasasında birçok aktör devreye girmiştir. Bu aktörler içerisinde ‘Acem basmacılar/kitapçılar’ da denen İranlı müteşebbis- lerin önemi inkar edilemez bir gerçekliktir. Acem kitapçıların da içinde bulunduğu Os- manlı matbuat piyasasında bazı matbaacı ve kitapçılar güçlerini birleştirerek şirketleşmeye gitmiştir. Bu makaleye konu olan Şirket-i Sahafiye-i İraniye, Osmanlı yayıncılık tarihinde söz konusu şirketlere öncülük etmesi ve İstanbul’da yaşayan İranlı/Acem matbaacı/sahaf esnafı tarafından kurulması bakımından diğerlerinden ayrılmaktadır. İstanbul’da faaliyet gösteren Acem/İranî matbaacıların daha ucuz neşriyat yapmak amacıyla bir araya gele- rek kurdukları Şirket-i Sahafiye-i İraniye, Osmanlı matbuatında yaklaşık çeyrek asırlık bir döneme damgasını vurmuştur. Bu makale, şu ana kadar hakkında müstakil bir çalış- ma yapılmamış olan Şirket-i Sahafiye-i İraniye’nin kuruluşu, kurucuların ve ortakların kimlikleri ile meslekleri, matbaanın yeri, kitap satış noktaları, şirketin faaliyetleri, ne tür eserler bastığı, yayın politikası, okur profili gibi noktaları ve şirketin Osmanlı resmi ma- kamları ile ilişkilerini aydınlatmayı amaçlamaktadır. Osmanlı yayıncılığının gözle görülür bir ivme kazandığı II. Abdülhamid devrinde, Şirket-i Sahafiye-i İraniye’nin dönemin ‘san- sür’ mekanizmalarıyla ilişkilerine özellikle değinilmiştir. Ayrıca şirket kurucularının ‘Acem’ kimliğinin yayın politikasında bir izdüşümü olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Wed, 01 Jan 2020 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/3718 2020-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/3717 Vak‘a-i Hayriyye Sonrasında İstanbul’un Sosyal Yapısının Ana Hatlarına Dair Yeni Bazı Veriler: 1830-31 Devresine Ait İstanbul Nüfus Sayımı Hulasa Pusulası Somel, Selçuk Akşin Bu makale 1831 İstanbul nüfus tahririnin hulasa pusulasını ele almaktadır. Söz konusu belge henüz arşivde tespit edilememiş olan 1831 İstanbul nüfus def- terlerinin kısa bir özetidir. Bazı araştırmalar bu vesikaya atıfta bulunmasına karşın içeriğinin derinlemesine bir tahlili şimdiye değin yapılmamıştır. Bu hulasa pusulası İstanbul ve Bilâd-ı Selâse Kadılıkları İslam ve Reaya erkek nüfusuna ilişkin veriler sunuyor. İslamlar şehri kapsayan on iki semt (kol ) ve semtlerdeki mahalleler çerçe- vesinde gösterilirken evli (müte’ehhil) erkekler bekârlardan tefrik edilmekte ve oğ- lan çocukları da bildirilmektedir. Aynı veri tasnifi medreseler, değirmen ve fırınlar, hanlar, Saray-ı Hümayun ve Babıâli kompleksi kategorilerinde de uygulanmıştır. Öte yandan Rum, Ermeni, Yahudi ve Katolik cemaatlerine dair demografik bilgiler farklı cizye vergisi kategorileri bağlamında sergilenmektedir. Bu veriler bize her bir cemaat dahilindeki gelir dağılımı yapısını istidlâl etmemizi mümkün kılıyor. Tüm bu verilerin ışığında 1831 yılının İstanbul nüfusuna ilişkin bir tahmin denemesine girişilmiştir. Wed, 01 Jan 2020 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/3717 2020-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12723/3709 Yerel Reform - Horizontal Modernleşme: Erken Tanzimat Osmanlı Selanik’inde Karantina Uygulaması Tulasoğlu, Gülay Bu makalenin amacı, II. Mahmud Dönemi Selanik’inde gerçekleştirilen ka- rantina uygulaması örneğinde, modernleşmenin horizontal olarak gerçekleştiğini göstermektir. Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşmesine yaygın olarak devletin modernleşme politikaları çerçevesinde bakılmıştır. Araştırma literatüründe, bu ko- nuda yapılmış oldukça kapsamlı çalışmalar bulunmaktadır. Bu, 19. yüzyıl Osmanlı modernleşmesinin yalnızca bir devlet politikası değil, aynı zamanda bir süreç oldu- ğu hakikatini değiştirmemektedir. Modernleşmeye bir süreç olarak bakıldığında, bu sürecin nasıl işlediğini gösteren iki temel unsurdan biri modernleşmenin yapıldığı alanlar, yani neyin modernleştirildiği ise, diğeri de modernleşmenin failleri, yani kimlerin inisiyatifiyle modernleşme adımlarının atıldığıdır. Erken Tanzimat Dönemi Osmanlı İmparatorluğu’nda modernleşmenin vuku buldu- ğu alanlardan biri, modern ve Batılı bir uygulama olan karantina uygulamasıdır ve Osmanlı Devleti buna oldukça geç bir tarih olan 1838 yılında geçebilmiştir. Selanik’te, 1838’den önce karantinanın uygulanması, bu modern sağlık önleminin kimin inisiya- tifle alındığı sorusunu beraberinde getirmektedir. Bu makale çerçevesinde, bu sorula- ra, öncelikle Selanik’te karantina uygulamasının varlığı, hacmi, sıklığı ve devamlılığı, sonra ise bu uygulamanın merkezi devlet inisiyatifiyle mi yoksa Selanik yerel yöneti- minin inisiyatifiyle mi gerçekleştirildiği incelenerek cevaplar aranmaktadır. Wed, 01 Jan 2020 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12723/3709 2020-01-01T00:00:00Z