Uygur şair Zuhuri'nin "Divan-ı zuhuri" adlı eserinde söz varlığı incelemesi

Abstract

Uygurlar, 19. yüzyılın başından beri Mançu ve Çin hanlıklarına karşı bağımsızlık mücadelelerini vermişlerdir. Bu siyasi karışıklık döneminde durağanlaşan Uygur Edebiyatı'nın canlandırılmasında ve Çağdaş Uygur Edebiyatı'nın temelinin atılmasında hem hükümdar hem de şair olarak Zuhûrîddin Hekim Bey önemli bir rol oynamıştır. Bu tez, şair Zuhûrîddin Bey'e ait olduğu sonradan tespit edilen Divân-ı Zuhûrî adlı eser üzerinde yapılan "Metin, Söz Varlığı İnceleme, Dizin" biçimindeki çalışmamızdır. Tezin Giriş bölümünde, Doğu Türkistan tarihi, Uygur edebiyatı ve Uygur Klasik edebiyat döneminin özellikleri aktarılmıştır. Bu bölümde, Çing Sülalesi devrindeki edebiyatın tarihi gelişimine, Çağdaş Uygur edebiyatı ve önemli şahsiyetlerine değinilmiştir. Giriş bölümünün sonunda Zuhûrîddin Hekim Bey ve eseri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Latinize edilmiş metin bulunmaktadır. Burada Arap harfli Uygur yazısıyla düzenlenmiş Divân-ı Zuhûrî adlı yazma eser üzerinde çeviri yazı yöntemi uygulanmıştır. Üçüncü bölümünde, metnin Türkiye Türkçesine çevrilmiştir. Gramer İncelemesi bölümü, şekil bilgisi ve imla başlıklarını içermektedir. Şekil bilgisi kısmında, isim ve fiilin sadece yapım ekleri incelenmiştir. İmla bölümünde, farklı yazım niteliklerini metinden tespiti yapılmış tanıklamalarla örneklendirilmiştir. Dizin bölümünde, metnin söz varlığı sıralanmıştır. ----- Since the early 19th century, the Uyghurs have been engaged in independence struggles against the Manchu and Chinese dynasties. During this period of political turmoil, ZuhûrîddinHekim Bey played a significant role both as a ruler and as a poet in revitalizing Uyghur literature, which had stagnated, and in laying the foundations of modern Uyghur literature. This thesis is a study of Divân-ı Zuhûrî, a work attributed to poet Zuhûrîddin Bey, focusing on "Text, Vocabulary Analysis, and Index." In the Introduction of the thesis, the history of East Turkestan, Uyghur literature, and the characteristics of the Classical Uyghur literature period are discussed. This section also covers the development of literary history during the Chinese Dynasty period and mentions the important figures of modern Uyghur literature. At the end of the introduction, information about Zuhûrîddin Hekim Bey and his work is provided. In the second section, the manuscript Divân-ı Zuhûrî, written in Uyghur script using Arabic letters, has been transcribed into the Latin alphabet using transcription symbols. In the third section, the Turkish translation of the text is provided. The Analysis section includes morphology and orthography. The morphology part examines only the derivational suffixes of nouns and verbs. The orthography section identifies and exemplifies different writing characteristics found in the text. In the Index section, the vocabulary of the text is listed.