Ravi değerlendirmelerinde münekkitlerin ihtilafı : (Yahya b. Main ve hocaları özelinde)

Abstract

Münekkit âlimlerin râvi hakkında yargıda bulunurken ihtilaf ettikleri tarihî bir gerçektir. Hoca-talebe ilişkisi bağlamında Yahya b. Maîn ve hocalarının râviler hakkındaki ihtilafları araştırılmıştır. Ortak râviler belirlenmiş, ardından görüşler birbirleriyle mukayese edilerek ittifak ve ihtilaf gibi veriler ortaya konmuştur. Yahya b. Maîn ve 11 hocasının değerlendirmede bulunduğu ortak râvi sayısı 1078'dir. Bunlardan 665'i ittifak, 127 tanesi ihtilaf, geri kalan 76'sı ise ittifak/ihtilaf bildirmeyen, râvi hakkında tanıtıcı bilgiler yahut râvileri yalnızca bir açıdan değerlendiren görüşlerdir. İhtilaf oranının az olup, ittifak oranının yüksek olması münekkit âlimlerin aynı metotla cerh-ta'dîl değerlendirmesinde bulunduklarını ifade etmektedir. Yahya b. Maîn ve hocalarının farklı tabakalarda bulunmalarına rağmen bu ihtilafın düşük olması dikkat çekmektedir. Zira talebelerin, hocalarına kıyasla râviler hakkında daha fazla bilgiye sahip olmaları sebebiyle ihtilafın fazla olması beklenirdi. Araştırmada hoca-talebe ilişkisi bağlamında râvi tenkidinin dönüşüm süreci istatiksel bilgiler ışığında görülmüştür. Yahya b. Maîn'in hocalarıyla haklarında ihtilaf ettiği bazı râviler ve ihtilaf sebepleri incelenmiş ve ihtilaf sebepleri zikredilmiştir. ----- It is a historical fact that critics have disagreed in their judgments about transmitters (râvî). In the context of the teacher-student relationship, the disagreements between Yahya b. Ma'în and his teachers regarding the transmitters have been examined. Common transmitters were identified, and then their opinions were compared, revealing data such as consensus and disagreement. The number of common transmitters evaluated by Yahya b. Ma'în and his 11 teachers is 1,078. Of these, 665 represent consensus, 127 indicate disagreement, and the remaining 76 are views that either provide introductory information about the transmitter or evaluate the transmitters from only one aspect, without stating agreement or disagreement. The fact that the disagreement rate is low and the consensus rate is high suggests that the critical scholars applied the same methodology in their evaluations of criticism and validation (jarh-ta'dîl). Despite Yahya b. Ma'în and his teachers belonging to different levels (tabaqa), the low level of disagreement is noteworthy. It was expected that there would be more disagreement, as students are typically assumed to have more information about transmitters compared to their teachers. The study shows the transformation process of transmitter criticism in the context of the teacher-student relationship through statistical data. Some transmitters on which Yahya b. Ma'în and his teachers disagreed and the reasons for these disagreements have been examined, and the causes of disagreement have been mentioned.