Kelam ilminin Stoa felsefesi ile ilişkisi hakkındaki iddia ve tartışmalar

Abstract

Bir Helenistik Dönem felsefe ekolü olan Stoacılığın, kelâm geleneği üzerinde farklı yönlerden, çeşitli düzeyde etkide bulunduğuna dair, yüz yılı aşkın önemli bir akademik literatür mevcuttur. Farklı dönemlerde yaşamış olan farklı zihniyetlere sahip yazarlarca dile getirilmiş bu iddiaların bir kapsayacı tez ile değerlendirilmesi gerekliliği ihtiyacına binaen bu çalışma kaleme alınmıştır. İlgili literatürü incelerken tartışmayı zenginleştirmek, çalışma sahasına yeni boyutlar kazandırmak, eksik ve zayıf kalan noktaları gidermek, literatürde yapılmış açık yanlışlıklara işaret etmek ve alternatif okumalar ortaya koymak, elinizdeki çalışmada öncelik verilmiş hususlardan bazılarıdır. Yapılan detaylı araştırmalar sonucunda, Stoa felsefesinin kelâm üzerinde etkili olduğu yönündeki iddiaların son derece spesifik ve ideolojik bağlılıkların sonucu olarak üretildiği tespit edilmiştir. Söz konusu iddiaların, modern akademik bilginin kesinlik gerekliliklerini karşılamakta yetersiz kaldığı düşünüldüğünden, Stoa felsefesinin kelâm ilmini etkilediği yönündeki iddialara, elimizdeki kaynaklar çerçevesinde şimdilik mesafeli yaklaşmak gerektiği kanaatine varılmıştır. ----- There is a more than hundred-years old significant academic literature on the influence of Stoicism, which is a Hellenistic Period school of philosophy, on the kalam tradition from different aspects and grades. This research is accomplished in the sake of necessity of the evaluation of these assertations which are claimed by authors from different periods and understandings, in the framework of meta-thesis. During the analysis of the assertations in the literature; to contribute new perspective to the research domain, to recruit missing and weak parts, to indicate obvious fallacies in the literature and to propose neccesary regulations or alternative analyses are some of the priorities of this work in order to enrich the research domain. In the consequence of the detailed researches, it is detected that the assertaions of the influence of the Stoicism on the kalam tradition, are too specific and created under the influence of ideology-based perspective. Since it is thought that the related assertations are scarcely capable of corresponding certainty requirements of academic knowledge, reached a conclusion that it is necessary to consider discretely the assertions that the Stoicism influenced kalam tradition, in the perspective of available sources at least for now.