Erken dönem kelamında tanrı anlayışları: teşbih, tenzih ve te'lif doktrinleri

Abstract

Müslüman olmanın temel unsuru, Allah'ın varlığına ve birliğine imandır. Tüm Müslümanlar bu inancı taşımalarına rağmen, İslâm geleneğinde Allah'ın varlığına dair çeşitli anlayışlar gelişmiştir. Farklı anlayışların ortaya çıkmasının temel nedenlerinden biri, Kur'an'da Allah'a atfedilen ifadelerin çeşitli şekillerde yorumlanmasıdır. Bu farklı yorumların ortaya çıkışı, Kur'an'ı anlama sürecinde benimsenen yöntemlerin bir sonucudur. Nasların anlaşılmasında izlenen her bir yöntem, farklı bir doktrinin inanç esaslarını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, teşbîh, tenzîh ve te'lîf gibi üç temel doktrini ele alarak, bu doktrinlerin kullandığı yöntemlerin farklı Tanrı anlayışlarını nasıl şekillendirdiğini incelemektedir. ----- The basic element of being a Muslim is belief in the existence and unity of Allah. Although all Muslims hold this belief, various understandings of the existence of Allah have emerged in the Islamic tradition. One of the main reasons for the emergence of different understandings is the various interpretations of the expressions attributed to Allah in the Quran. The emergence of these different interpretations is a result of the methods adopted in the process of understanding the Quran. Each method followed in understanding the verses reveals the principles of belief of a different doctrine. This study examines how these doctrines shape different understandings of God in the context of the methods they use, by considering three basic doctrines such as taşbîh, tanzîh and ta'lîf.