Fazıl el-Yemeni'nin el-Keşşaf şerhlerinde zeydi ve i'tizalı yönelim

Abstract

Fâzıl el-Yemenî el-Keşşâf tefsiri üzerine Dürerü'l-esdâf ve Tuhfetü'l-eşrâf adıyla iki şerh kaleme almıştır. Yemenî'nin kaleme aldığı Tuhfetü'l-eşrâf şerhi ve Mebâhis tefsiri araştırmalara konu edilerek bu eserlerden hareketle onun Zeydî ve Mu'tezilî temayülleri olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu iddialar Yemenî'nin iki el-Keşşâf şerhini mukayeseli olarak etraflıca ele alma ihtiyacını doğurmuş ve şerhlerin içeriğindeki kelâmî mülahazaların tespitine sevk etmiştir. Bu çalışmada Yemenî'nin el-Keşşâf literatüründe kelâmî âyetlerin şerhi söz konusu olduğunda itikâdî bakımdan hangi çizgide durduğunu tespit etmek; Tîbî, İbnü'l-Müneyyir gibi el-Keşşâf şarihlerinin eserleriyle Yemenî'nin şerhleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ayrıca Yemenî'nin iki şerhini karşılaştırmak hedeflenmiştir. Böylece Yemenî'nin itikâdî duruşu tespit edilerek, yazmış olduğu şerhlerin el-Keşşâf literatüründeki yeri ortaya konulmuştur. ----- Fâzıl el-Yemenî has written two commentaries on the tafsir of al-Kashaf by al-Zamakhshari, titled Durer al-asdaf and Tuhfat al-ashrāf. Researchers have focused on Yemenî's commentary on Tuhfat al-Ashrāf and his tafsir Mebâhis in order to analyze his Zaydi and Mu'tazili tendencies. These claims have prompted a detailed comparison of Yemenî's two commentaries on al-Kashaf, leading to the identification of theological perspectives within the content of the commentaries. This study aims to determine where Yemenî stands in terms of theological beliefs when it comes to the commentary of theological verses in the al-Kashaf literature, to establish the relationship between Yemenî's commentaries and the works of other commentators such as Tībī and Ibn al-Munayyir, and to compare Yemenî's two commentaries. By identifying Yemenî's theological stance, this study sheds light on the place of his commentaries in the al-Kashaf literature.