Fazlurrahman'ın yorum anlayışının temel kaynak ve referansları

Abstract

Modern dönemde Batı geleneği eğitim, sanat, ekonomi, teknoloji, askeri ve siyasi alanlarda büyük ilerlemeler kaydederken, İslam dünyası bu alanlarda gerileme yaşamış ve bu durumun nedenleri özellikle entelektüel çevrelerde derinlemesine sorgulanmıştır. İşte böyle bir tarihsel arka plan içerisinde Fazlurrahman hem Doğu hem de Batı'nın kültürel değerlerine hâkim olan yirminci yüzyılın öne çıkan Pakistanlı düşünürlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. O, söz konusu gerilemenin temel sebebini, İslam dünyasının Kur'an'ı anlama noktasında sistematik bir yorum anlayışı geliştirmemesinde görmektedir. Bu bağlamda yazar, temelleri vahiy teorisine ve ilk dönem Müslümanlarının pratiğine dayanan, amacı ise mevcut toplumsal sorunları Kur'an'ın genel ahlaki değerleri çerçevesinde çözmek olan ve kendi terminolojisiyle "ikili hareket" olarak adlandırdığı bir yöntem önermektedir. Fazlurrahman, bu yorum anlayışının kökenlerini İslamî literatüre dayandırarak kendi perspektifini savunmuş; fıkıh, sosyoloji, iktisat ve sağlık gibi çağdaş meseleleri bu anlayış çerçevesinde ele alarak çözümlemeye çalışmıştır. Bu çalışmanın odak noktası, Fazlurrahman'ın Kur'an ve tefsir bağlamında geliştirdiği yorum anlayışının temel kaynak ve referanslarını, doğrudan kendi eserleri üzerinden tespit etmektir. Tezin birinci bölümü, müellifin biyografisinin yanı sıra yorum anlayışına odaklanırken, ikinci bölüm hem bu yorum anlayışının hem de tefsirle ilişkili konuların temel kaynak ve referanslarını ele almaktadır. Ayrıca, sonuç bölümünde Fazlurrahman'ın yorum anlayışı ile çalışmanın bulguları değerlendirilmiş; ekler bölümünde ise elde edilen veriler tablolar halinde sunulmuştur. ----- In the modern era, while the Western tradition has made significant advancements in education, art, economy, technology, military, and political fields, the Islamic world has experienced a decline in these areas. The reasons for this decline have been extensively questioned, particularly in intellectual circles. Against this historical backdrop, Fazlurrahman emerges as a prominent twentieth-century Pakistani thinker who was well-versed in both Eastern and Western cultural values. He attributes this decline primarily to the failure of the Islamic world to develop a systematic interpretative approach to understanding the Qur'an. In this context, Fazlurrahman proposes a methodology that he terms the "double movement" which is rooted in the theory of revelation and the practices of early Muslims. The objective of this methodology is to address contemporary social issues based on the Qur'an's general moral values. Fazlurrahman, grounding his interpretative approach in Islamic literature, not only defends his perspective but also seeks to analyze and resolve contemporary issues in areas such as jurisprudence, sociology, economics, and healthcare within this framework. Within this scope, the primary focus of this study is to identify the fundamental sources and references of Fazlurrahman's interpretative approach to the Qur'an and tafsir by directly examining his works. The first chapter of the thesis explores the author's biography and interpretative approach, while the second chapter investigates both the foundations of this approach and its sources and references in relation to tafsir. Additionally, the conclusion section evaluates Fazlurrahman's interpretative methodology and the study's findings, while the appendix presents these findings in tabular form.