Klasik tefsirlerde Hz. Süleyman’ın hayvanlarla muhaveresi

Abstract

Tefsir literatürünün önemli bir kısmını oluşturan peygamber kıssalarından bir tanesi de Hz. Süleyman kıssasıdır. Bu tezde, klasik tefsirler bağlamında Neml sûresinde geçen Hz. Süleyman kıssasının hayvanlarla muhavere kısmı ele alınmaktadır. Öncelikle tezin birinci bölümünde Hz. Süleyman kıssasının Kur'an'da nasıl ele alındığı ve hangi bağlamlarda aktarıldığı incelenmekte ve farklı sûrelerde yer alan Hz. Süleyman kıssasının ihtiva ettiği tüm konular klasik tefsirler nazarından ayrıntıya çok girilmeden aktarılmaktadır. Tezin ana kısmını oluşturan ikinci bölümde ise Hz. Süleyman'ın hayvanlarla muhaveresinin nasıl yorumlandığına dair ilk tefsir olarak nitelenen Mukâtil b. Süleyman'ın (ö. 150/767) Tefsîr-i Kebîr isimli tefsirinden İsmâil Hakkı Bursevî'nin (ö. 1137/1725) Rûhu'l-Beyân adlı tefsirine kadar belirlenen yaklaşık otuz klasik tefsir tarihsel sırayla birbirleriyle mukayeseli olarak incelenmektedir. Söz konusu hayvanlarla muhavere üzerinden klasik tefsirlerde tarihi süreç içerisinde rivayet malzemesi, yorum ve görüş bakımından oluşan paralellikler ve farklılıklar ve tefsir metodundaki kırılmalar ortaya çıkarılmaktadır. ----- The Parable of Prophet Solomon is one of the prophet parables which make most important part of the literature of the Tafsîr. In this thesis, the section which consists of conversation with animals from parable of Prophet Solomon in the Surah an-Naml is covered in the context of classical Tafsîrs. Firstly, in the first part of the thesis, it is examined that how the parable of Prophet Solomon is covered in the Quran and in what contexts it is narrated, and also the topics related to the parables of Prophet Solomon mentioned in the different Surahs are covered specifically in the light of classical Tafsîrs. When it comes to second part, which is a main part of this thesis, from the Muqatil ibn Solomon's (d. 150/767) al-Tafsîr al-Kabîr, which is attributed as first Tafsîr to show the way of interpretation of Prophet Solomon's conversation with animals, to Ismail Haqqi Bursevi's (d. 1137/1725) Rûh al-Bayân and approximately more thirty classical Tafsirs like these are comparatively examined with each other in historical order. Through the aforementioned conversation with animals, the narrative stuff in the historical process, the parallel and differences caused by interpretations and opinions, and gaps in the methods of Tafsîr are brought out from the classical Tafsîrs.